Wątroba · 10 min czytania

Karma dla psa z chorą wątrobą - na co patrzeć w składzie

Karma dla psa z chorą wątrobą powinna być lekkostrawna, smaczna i kaloryczna, a ilość białka, miedzi i tłuszczu dobiera się do rozpoznania, nie do samego hasła „choroba wątroby”. Białko ogranicza się głównie przy encefalopatii wątrobowej, miedź - przy hepatopatii miedziowej. Ostateczny wybór karmy należy do lekarza weterynarii.

Ilustracja: Karma dla psa z chorą wątrobą - na co patrzeć w składzie

Treść przygotowana przy wsparciu sztucznej inteligencji (AI).

Cztery parametry składu, które zmieniają się przy chorobie wątroby

Merck Veterinary Manual opisuje dietę przy chorobach wątroby kilkoma wspólnymi cechami. Karma ma być łatwo strawna, chętnie zjadana i gęsta energetycznie, a dzienną porcję dzieli się na mniejsze, częstsze posiłki. Chodzi o dobre przyswajanie składników i o to, by pies jadł z własnej woli.

Na tej wspólnej podstawie cztery elementy składu zmieniają się zależnie od choroby:

  • białko - jego ilość i pochodzenie,
  • miedź - istotna przy chorobach związanych z jej gromadzeniem w wątrobie,
  • tłuszcz - zwykle bez ograniczeń, z wyjątkiem części chorób dróg żółciowych,
  • witaminy i sód - uzupełniane albo ograniczane zależnie od powikłań.

Przewlekłe zapalenie wątroby, nadmiar miedzi, przeciek wrotno-systemowy i zaburzenia odpływu żółci wymagają innego rozłożenia akcentów. Szczegóły opisuje tekst o tym, jak wygląda dieta przy poszczególnych chorobach wątroby.

Ten sam pies może też przechodzić przez różne etapy choroby. Karma dobrana w chwili rozpoznania nie zawsze pasuje po ustabilizowaniu stanu, dlatego skład diety ocenia się ponownie przy kontrolnych wizytach.

Czy karma dla psa z chorą wątrobą musi mieć mało białka?

Nie zawsze. Merck Veterinary Manual podkreśla, że samo rozpoznanie choroby wątroby nie przesądza o ograniczeniu białka. U większości psów z przewlekłym zapaleniem wątroby w chwili rozpoznania białka się nie ogranicza, bo organizm może go potrzebować więcej do naprawy tkanek.

Podobne stanowisko zajmuje zespół ekspertów ACVIM (Amerykańskiego Kolegium Weterynaryjnej Medycyny Wewnętrznej): większość psów z przewlekłym zapaleniem wątroby nie wymaga ograniczenia białka. Według Merck Veterinary Manual ograniczenie rozważa się w trzech sytuacjach:

  • przy podejrzeniu encefalopatii wątrobowej, czyli zaburzeń pracy mózgu wywołanych niewydolnością wątroby lub przeciekiem krwi z pominięciem wątroby,
  • przy kryształach moczanu amonu w moczu u psa z podejrzeniem niewydolności wątroby,
  • przy potwierdzonym przecieku wrotno-systemowym, nazywanym też shuntem.

Niedobór białka także szkodzi. Celem żywienia jest dodatni bilans azotowy i zachowanie masy mięśniowej, którą Merck Veterinary Manual opisuje jako przejściowy bufor chroniący przed toksycznym działaniem amoniaku. Utrata mięśni osłabia więc jedną z naturalnych osłon organizmu.

Pochodzenie i strawność białka

Przy encefalopatii liczy się nie tylko ilość, ale i źródło białka. Weterynaryjne karmy wątrobowe dla psów opierają się na białku lepiej tolerowanym, zwykle nie z czerwonego mięsa ani ryb. U psów z epizodami encefalopatii zależnymi od białka najlepiej sprawdzają się białka mleczne i sojowe.

Znaczenie ma też proporcja energii do białka. Gdy karma dostarcza dużo energii z tłuszczu i węglowodanów, organizm lepiej wykorzystuje białko z diety. Dlatego w karmach wątrobowych białko o dobrej strawności łączy się z wysoką kalorycznością.

Zespół ACVIM zwraca uwagę, że karmy o obniżonej zawartości miedzi mają zwykle umiarkowanie ograniczone białko. Psom z miedziozależnym zapaleniem wątroby bez encefalopatii eksperci zalecają wtedy dodatkowe białko, według Merck Veterinary Manual z produktów ubogich w miedź, takich jak białe mięso kurczaka.

Miedź: składnik, który u części psów decyduje o wyborze karmy

Miedź jest pierwiastkiem niezbędnym, ale u niektórych psów gromadzi się w wątrobie i ją uszkadza. Konsensus ACVIM wymienia jako predysponowane m.in. bedlington teriery, dalmatyńczyki, labradory retrievery, dobermany i west highland white teriery. Choroba może jednak wystąpić u psa każdej rasy, także u mieszańca.

Według tego samego dokumentu zawartość miedzi w wielu karmach komercyjnych przekracza zalecenia NRC (amerykańskiej Krajowej Rady Badań) dwu-, czterokrotnie, a nawet bardziej.

Merck Veterinary Manual wskazuje, że jedynymi karmami o wiarygodnie obniżonej zawartości miedzi są obecnie weterynaryjne diety wątrobowe i to je zaleca się psom z hepatopatią miedziową.

Eksperci ACVIM zalecają karmy dostarczające mniej niż 0,12 mg miedzi na 100 kcal psom, u których stężenie miedzi w wątrobie przekracza 600 µg/g suchej masy. Ograniczenie miedzi w diecie traktuje się jako postępowanie na całe życie, które nie zastępuje leczenia zleconego przez lekarza.

Stężenie miedzi ocenia się w wycinku wątroby. Według ACVIM każdą biopsję wątroby warto zbadać pod tym kątem, bo nadmiar miedzi jest częstą przyczyną uszkodzenia narządu i poddaje się leczeniu.

Rasy, produkty bogate w miedź i wodę do picia omawia tekst o tym, kiedy obniża się miedź w diecie psa.

Tłuszcz i kalorie: kiedy ograniczenie ma sens

Przy większości chorób wątroby pies trawi i wchłania tłuszcz prawidłowo, więc nie ma powodu go ograniczać. Tłuszcz dostarcza niezbędnych kwasów tłuszczowych i jest potrzebny do wchłaniania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Zespół ACVIM stwierdza wprost, że przy przewlekłym zapaleniu wątroby tłuszczu się nie ogranicza.

Wyjątkiem są niektóre choroby dróg żółciowych. Przy przewlekłej niedrożności zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych albo zaniku przewodzików żółciowych trawienie tłuszczu bywa upośledzone i lekarz może zmienić jego ilość w diecie.

Zaburzony odpływ żółci utrudnia też wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Merck Veterinary Manual zaleca wtedy m.in. wczesne podanie witaminy K psu z żółtaczką, a przy zastoju żółci opisuje postać witaminy E rozpuszczalną w wodzie.

Zapotrzebowanie energetyczne szacuje się dla prawidłowej, a nie aktualnej masy ciała psa. Kaloryczna karma pokrywa potrzeby mniejszą objętością, co pomaga przy słabszym apetycie. Wersja Merck Veterinary Manual dla właścicieli psów podkreśla, że dieta powinna dostarczać tyle kalorii, by utrzymać prawidłową masę ciała.

Zestawienie: na co patrzeć w analizie karmy

Tabela zbiera najważniejsze pozycje składu i sytuacje, w których założenia się zmieniają. Zasady odczytywania samego opakowania i deklaracji producenta opisuje tekst, w którym omówiono czytanie etykiety karmy weterynaryjnej.

SkładnikTypowe założenieKiedy się zmienia
Ilość białkabez ograniczania, białko dobrze strawneencefalopatia wątrobowa, kryształy moczanu amonu, przeciek wrotno-systemowy
Źródło białkabiałko dobrze tolerowaneprzy encefalopatii lepsze białka mleczne i sojowe niż czerwone mięso i ryby
Miedźbez szczególnych wymagań, jeśli wątroba nie gromadzi miedzihepatopatia miedziowa: wyraźne ograniczenie na stałe
Tłuszczbez ograniczeńprzewlekła niedrożność dróg żółciowych, zanik przewodzików żółciowych
Energiakarma kaloryczna, porcja liczona dla prawidłowej masy ciałakorekta po kontroli masy ciała i kondycji
Witaminy z grupy Buzupełniane przy przewlekłej chorobie wątrobyszczególnie przy wzmożonym pragnieniu, oddawaniu dużej ilości moczu lub lekach moczopędnych
Sódbez skrajnych ograniczeńwodobrzusze: ograniczenie sodu według zaleceń lekarza

Karma dla psa z chorą wątrobą w wersji weterynaryjnej łączy zwykle kilka z tych cech naraz: obniżoną miedź, umiarkowanie ograniczone białko i dużą gęstość energetyczną.

Proporcje tych składników nie są jednak w każdej karmie takie same, więc gdy trzeba wybrać, jaka weterynaryjna karma dla psa na wątrobę będzie właściwa, analizy kilku produktów zestawia się z zaleceniem lekarza.

W nazwach takich karm często pojawia się słowo „hepatic”. Co oznaczają podobne dopiski przy innych dietach, wyjaśnia tekst o tym, jakie jest znaczenie oznaczeń na opakowaniach karm.

Przy sodzie warto zachować umiar w obie strony. Wersja Merck Veterinary Manual dla właścicieli psów wskazuje ograniczenie sodu jako pierwszy krok przy wodobrzuszu, a zespół ACVIM zaleca wtedy unikanie produktów bogatych w sód.

Eksperci ACVIM przypominają jednak, że w hepatologii człowieka bardzo ostre ograniczanie soli budzi kontrowersje, bo pogarsza smakowitość jedzenia, a przez to stan odżywienia.

Domowe jedzenie, witaminy i dodatki obok karmy

Dieta weterynaryjna działa wtedy, gdy stanowi podstawę jadłospisu. Domowe dodatki, przysmaki i preparaty zmieniają bilans białka i miedzi, dlatego każdy z nich warto uzgodnić z lekarzem prowadzącym.

  • Domowe gotowanie - zespół ACVIM wskazuje, że domową dietę z ograniczeniem miedzi może ułożyć specjalista żywienia klinicznego. Zasady i ryzyka opisano w osobnym tekście: gotowanie dla psa z chorobą wątroby.
  • Witaminy - lekarz może zlecić witaminy z grupy B, witaminę K lub E. Merck Veterinary Manual przypomina, że przedawkowanie niektórych witamin szkodzi, a witaminy C nie zaleca się psom z chorobą spichrzeniową miedzi.
  • Cynk - ogranicza wchłanianie miedzi z przewodu pokarmowego, ale według ACVIM nie wolno łączyć go z D-penicylaminą, lekiem wiążącym miedź. O jego podaniu decyduje lekarz.
  • Preparaty osłonowe - SAMe, sylimaryna czy witamina E mają u psów ograniczone potwierdzenie skuteczności. Omawia je tekst o tym, jakie są preparaty stosowane przy chorobach wątroby.

Merck Veterinary Manual zwraca też uwagę, że niedobory potasu i witamin z grupy B są częstym powikłaniem chorób wątroby. Wyrównuje się je na podstawie badań, a nie na wszelki wypadek.

Dlaczego konsekwencja w karmieniu ma znaczenie przy chorej wątrobie

Karma wątrobowa działa tylko wtedy, gdy pies je ją stale. Zespół ACVIM zauważa, że sama dieta z ograniczeniem miedzi może u części psów utrzymać stężenie miedzi w wątrobie w normie, ale zależy to od tego, czy właściciel konsekwentnie przestrzega zaleceń.

Podobnie jest przy encefalopatii wątrobowej. ACVIM wymienia posiłki bogate w białko i krwawienie z przewodu pokarmowego wśród czynników, które mogą wywołać epizod. Duża porcja mięsa spoza diety jest więc u takiego psa realnym ryzykiem, a nie drobnym odstępstwem.

W praktyce pomagają proste zasady:

  • jedna osoba w domu odpowiada za odmierzanie porcji,
  • resztki z talerza i jedzenie z ogrodu lub spaceru pozostają poza zasięgiem psa,
  • przysmaki wybiera się według rozpoznania - opisuje to tekst o tym, jakie są bezpieczniejsze nagrody przy chorobie wątroby,
  • jedzenie do podawania tabletek uzgadnia się z lekarzem jak każdy inny dodatek.

Jak wprowadzić nową karmę i co obserwować po zmianie

Nową dietę wprowadza się stopniowo. Merck Veterinary Manual opisuje dochodzenie do pełnej porcji w ciągu kilku pierwszych dni, a potem regularną ocenę ilości zjadanego jedzenia, masy ciała i kondycji, bo zapotrzebowanie po ustabilizowaniu stanu często się zmienia.

Właściciel psa może prowadzić prosty dziennik i notować w nim:

  • ilość zjedzonej karmy i pory posiłków,
  • masę ciała mierzoną regularnie na tej samej wadze,
  • wymioty, biegunkę, zmiany pragnienia i ilości oddawanego moczu,
  • zachowanie po posiłkach: senność, dezorientację, chodzenie w kółko.

Takie zapiski ułatwiają lekarzowi decyzję, czy karma jest dobrze tolerowana i czy ilość białka wymaga korekty. Podział dziennej porcji opisuje tekst o tym, jak ustala się liczbę i wielkość posiłków w ciągu dnia.

Gdy pies nie chce jeść nowej karmy

Słaby apetyt to typowy objaw chorób wątroby. Konsensus ACVIM podaje, że objawy przewlekłego zapalenia wątroby są zwykle mało swoiste, jak brak apetytu i apatia, a bardziej charakterystyczne żółtaczka i wodobrzusze występują u około 33 procent psów.

Gdy pies odmawia jedzenia, Merck Veterinary Manual zaleca rozważenie karmienia przez sondę. Sondę nosowo-żołądkową stosuje się krótko, a przy dłuższym wsparciu używa się sondy przełykowej.

Leki pobudzające apetyt podręcznik uznaje za kontrowersyjne, bo mogą opóźniać właściwe wsparcie żywieniowe, a część z nich jest przetwarzana przez wątrobę.

Odmowa jedzenia nie jest więc powodem, by na własną rękę wracać do dawnej karmy albo dokładać smaczne dodatki. Zmianę planu żywienia ustala się z lekarzem prowadzącym.

Kiedy do weterynarza: pilnej wizyty wymaga pies z chorobą wątroby, który przestaje jeść, wymiotuje, ma żółtawe zabarwienie skóry, dziąseł lub białek oczu, powiększony brzuch albo zmiany zachowania - otępienie, chodzenie w kółko, napieranie głową na przeszkody, drgawki. Takie objawy mogą oznaczać zaostrzenie choroby lub encefalopatię wątrobową.

W skrócie: karma przy chorobie wątroby ma być lekkostrawna, smaczna i kaloryczna. Białko ogranicza się tylko przy encefalopatii, kryształach moczanu amonu lub przecieku wrotno-systemowym, miedź - przy hepatopatii miedziowej, tłuszcz - głównie przy chorobach dróg żółciowych. O wyborze karmy decyduje rozpoznanie.

Najczęstsze pytania

Czy pies z chorą wątrobą zawsze potrzebuje karmy weterynaryjnej?

Nie zawsze. Samo rozpoznanie nie przesądza o zmianie diety, a przy przewlekłym zapaleniu wątroby bez encefalopatii białka i tłuszczu zwykle się nie ogranicza. Karma weterynaryjna jest natomiast zalecana przy hepatopatii miedziowej, bo tylko takie karmy mają wiarygodnie obniżoną zawartość miedzi.

Jak długo pies je karmę z ograniczeniem miedzi?

Według konsensusu ACVIM ograniczenie miedzi w diecie psa z miedziozależnym zapaleniem wątroby jest postępowaniem na całe życie. Wyjątkiem bywa sytuacja, w której uda się znaleźć i usunąć konkretne źródło miedzi w otoczeniu psa, na przykład w wodzie.

Dlaczego karma wątrobowa ma mniej białka, skoro zwykle się go nie ogranicza?

Weterynaryjne diety wątrobowe projektuje się także z myślą o psach z encefalopatią, stąd umiarkowanie obniżone białko. U psa bez encefalopatii, karmionego dietą z ograniczoną miedzią, lekarz może zalecić uzupełnienie białka, np. białym mięsem kurczaka, które zawiera mało miedzi.

Czy psu z chorą wątrobą podaje się witaminy?

Witaminy z grupy B, K czy E zleca lekarz, bo niedobory witamin z grupy B często towarzyszą chorobom wątroby. Nie podaje się ich jednak na własną rękę - nadmiar części witamin szkodzi, a witamina C nie jest zalecana przy chorobie spichrzeniowej miedzi.

Czy przy chorobie wątroby trzeba zwracać uwagę na wodę do picia?

Przy hepatopatii miedziowej tak. Eksperci ACVIM zalecają wodę zawierającą mniej niż 0,1 µg miedzi na gram, spuszczanie wody z miedzianej instalacji przez około 5 minut przed nalaniem do miski, a w przypadku wody butelkowanej - wodę destylowaną.

Źródła

Artykuł ma charakter informacyjny. Dietę psa przy chorobie zawsze warto ustalić z lekarzem weterynarii, który zna wyniki badań zwierzęcia.

Wszystkie artykuły w temacie: wątroba