Wątroba · 7 min czytania

Choroby wątroby u psa a dieta - białko, miedź i tłuszcz

Dieta przy chorobach wątroby u psa zależy od rozpoznania: przy przewlekłym zapaleniu białka zwykle się nie ogranicza, przy hepatopatii miedziowej obniża się miedź, przy encefalopatii wątrobowej zmienia się ilość i źródło białka, a tłuszcz koryguje się głównie przy chorobach dróg żółciowych. Dlatego zalecenia żywieniowe zawsze poprzedza diagnoza.

Ilustracja: Choroby wątroby u psa a dieta - białko, miedź i tłuszcz

Treść przygotowana przy wsparciu sztucznej inteligencji (AI).

Dlaczego samo hasło „choroba wątroby” nie wystarcza do ułożenia diety

Objawy chorób wątroby u psa bywają mało charakterystyczne. Merck Veterinary Manual wymienia przy przewlekłym zapaleniu wątroby brak apetytu, nudności, wymioty i biegunkę, a także apatię, osłabienie, utratę masy ciała oraz wzmożone pragnienie. Żółtaczka i wodobrzusze pojawiają się zwykle później.

Według podręcznika najwcześniejszym sygnałem przewlekłego zapalenia wątroby jest często utrzymujący się lub nawracający wzrost aktywności enzymów: ALT, AST, ALP i GGT. Ostateczne rozpoznanie wymaga jednak biopsji wątroby, w której ocenia się rodzaj zapalenia, włóknienie oraz nagromadzenie miedzi lub żelaza.

Od wyniku zależy, czy dieta ma ograniczać miedź, białko czy tłuszcz. Ogólne zasady dotyczące składu opisuje tekst o tym, jak wygląda wybór karmy przy chorej wątrobie, a znaczenie samych wyników krwi - artykuł o tym, co oznaczają nieprawidłowe wyniki ALT i ALP.

Przewlekłe zapalenie wątroby: białka nie ogranicza się bez powodu

U większości psów z przewlekłym zapaleniem wątroby w chwili rozpoznania białka się nie ogranicza. Merck Veterinary Manual zwraca uwagę, że chory organizm może go potrzebować więcej do naprawy tkanek. Celem jest dodatni bilans azotowy i zachowanie masy mięśniowej.

Dieta ma być lekkostrawna, smaczna, kaloryczna i podawana w mniejszych, częstszych porcjach. Energię oblicza się dla prawidłowej masy ciała, a nową karmę wprowadza stopniowo. Przy słabym apetycie liczy się każdy zjedzony posiłek, dlatego smakowitość ma praktyczne znaczenie.

Tłuszczu przy tej chorobie zwykle się nie ogranicza. Masę ciała i kondycję kontroluje się przy kolejnych wizytach, a w ocenie pomaga ocena kondycji w skali BCS, bo porcje po ustabilizowaniu stanu często wymagają korekty.

Rasa nie przesądza o przyczynie zapalenia

Przewlekłe zapalenie wątroby ma różne podłoże, a od niego zależy dieta. Merck Veterinary Manual opisuje u labradorów retrieverów zarówno postać związaną z gromadzeniem miedzi, jak i pierwotne zapalenie o podłożu immunologicznym.

U dobermanów od dawna znane jest idiopatyczne zapalenie immunologiczne, głównie u suk w średnim wieku, choć u części psów znaczenie ma też zatrzymywanie miedzi.

U west highland white terierów miedź często gromadzi się w wątrobie, ale nie każdy taki pies choruje na zapalenie. Według podręcznika jej ilość osiąga szczyt około 6. miesiąca życia i potem może się zmniejszać.

Dieta z ograniczeniem miedzi nie wynika więc z samej rasy, tylko z wyniku biopsji. Podręcznik podkreśla, że barwienie wycinka na miedź trzeba zestawić z ilościowym pomiarem jej zawartości, bo samo barwienie może prowadzić do błędnej interpretacji.

Dieta jako część leczenia

Żywienie jest jednym z elementów postępowania. Zależnie od przyczyny lekarz może zastosować leczenie wiążące miedź, kwas ursodeoksycholowy, przeciwutleniacze, a leki immunosupresyjne dopiero po wykluczeniu przyczyn zakaźnych i toksycznych. Aktywność choroby ocenia się zwykle na podstawie ALT, a pełną remisję czasem potwierdza dopiero kontrolna biopsja.

Hepatopatia miedziowa: mniej miedzi, nie mniej białka

Według Merck Veterinary Manual gromadzenie miedzi stało się w Ameryce Północnej główną przyczyną przewlekłego zapalenia wątroby u psów, co podręcznik wiąże ze zmianą źródeł miedzi w karmach około 1997 roku. Zaznacza też, że żadna rasa nie jest od tego problemu wolna.

Wśród ras szczególnie narażonych podręcznik wymienia:

  • bedlington teriery,
  • labradory retrievery,
  • dobermany,
  • dalmatyńczyki,
  • west highland white teriery,
  • welsh corgi i keeshondy.

U labradorów z wyraźnym nadmiarem miedzi połączenie leczenia wiążącego miedź z ograniczeniem jej podaży w jedzeniu i wodzie może doprowadzić do całkowitej remisji. Jedynymi karmami o wiarygodnie obniżonej zawartości miedzi są obecnie weterynaryjne diety wątrobowe.

Takie diety mają zwykle mniej białka, niż potrzebuje pies bez encefalopatii. Merck Veterinary Manual opisuje w tej sytuacji zwiększenie podaży białka z produktów ubogich w miedź, na przykład białego mięsa kurczaka. Szczegóły zawiera tekst o tym, ile miedzi może zawierać karma.

Encefalopatia wątrobowa i przeciek wrotno-systemowy: ile i jakiego białka

Przy przecieku wrotno-systemowym część krwi z jelit omija wątrobę, więc amoniak powstający przy trawieniu białka nie jest w niej właściwie usuwany. Może to prowadzić do encefalopatii wątrobowej, czyli zaburzeń pracy mózgu. W tej grupie psów białko modyfikuje się najczęściej.

Ograniczenie białka jest uzasadnione, gdy:

  • lekarz podejrzewa encefalopatię wątrobową,
  • w moczu pojawiają się kryształy moczanu amonu, a pies ma podejrzenie niewydolności wątroby,
  • badania obrazowe potwierdzają przeciek wrotno-systemowy.

Ilość białka nie jest ustalona raz na zawsze. Lekarz zaczyna od umiarkowanego ograniczenia, a potem stopniowo zwiększa ilość białka, obserwując zachowanie psa i wyniki badań moczu. Merck Veterinary Manual opisuje pobieranie trzech próbek: rano, 4-8 godzin po posiłku i późnym wieczorem.

Zbyt mocne ograniczenie także szkodzi. Podręcznik zwraca uwagę, że masa mięśniowa działa jak przejściowy bufor chroniący przed toksycznym działaniem amoniaku, więc utrata mięśni u psa z encefalopatią osłabia tę ochronę.

Znaczenie ma pochodzenie białka. Weterynaryjne karmy wątrobowe nie opierają się na czerwonym mięsie ani rybach, a u psów z epizodami encefalopatii zależnymi od białka najlepiej sprawdzają się białka mleczne i sojowe, np. twarożek, jogurt czy tofu.

Tłuszcz: choroby dróg żółciowych i mukocele pęcherzyka żółciowego

Ograniczanie tłuszczu przy chorobach wątroby zwykle nie jest potrzebne. Większość psów trawi go prawidłowo, a dostarcza on niezbędnych kwasów tłuszczowych i umożliwia wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Wyjątki dotyczą głównie dróg żółciowych. Przy przewlekłej niedrożności zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych lub zaniku przewodzików żółciowych trawienie tłuszczu bywa zaburzone i lekarz może zmienić jego ilość w diecie.

Zaburzony odpływ żółci utrudnia też wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Merck Veterinary Manual zaleca podanie witaminy K każdemu zwierzęciu z żółtaczką i podejrzeniem choroby wątroby jak najwcześniej, przed zabiegami inwazyjnymi.

Przy przewlekłej niedrożności dróg żółciowych podręcznik opisuje też wodorozpuszczalną postać witaminy E jako możliwą alternatywę. Preparat i ilość dobiera lekarz.

Osobną grupą są psy z mukocele, czyli nagromadzeniem gęstej, śluzowej żółci w pęcherzyku żółciowym. Merck Veterinary Manual podaje, że częściej dotyczy to owczarków szetlandzkich, sznaucerów miniaturowych i cocker spanieli. U owczarków szetlandzkich i części innych chorych psów opisano mutację genu ABCB4.

Wśród czynników ryzyka podręcznik wymienia hiperlipidemię, czyli podwyższony poziom tłuszczów we krwi, oraz choroby hormonalne: nadczynność kory nadnerczy, niedoczynność tarczycy i cukrzycę. Te schorzenia lekarz rozpoznaje i leczy osobno.

Podręcznik ostrzega, że u psów z hiperlipidemią dieta o ograniczonym białku i wysokiej zawartości tłuszczu może szkodzić. U psa z czynnikami ryzyka rozwijające się mukocele może szybko narastać po rozpoczęciu leczenia glikokortykosteroidami lub diety bogatotłuszczowej, dlatego wybór karmy wymaga tu szczególnej ostrożności.

Hiperlipidemia towarzyszy też m.in. zapaleniu trzustki. Zasady żywienia w tej chorobie opisuje tekst o tym, jak wygląda dieta niskotłuszczowa przy zapaleniu trzustki.

Zestawienie: dieta przy chorobach wątroby u psa

RozpoznanieBiałkoMiedźTłuszcz
Przewlekłe zapalenie wątroby bez encefalopatiibez ograniczania, dobrze strawneograniczenie tylko przy nadmiarze w wątrobiebez ograniczania
Hepatopatia miedziowaczęsto więcej niż w samej karmie wątrobowej, z produktów ubogich w miedźwyraźnie ograniczona, także w wodziezwykle bez ograniczania
Encefalopatia wątrobowa, przeciek wrotno-systemowyograniczone na start, potem zwiększane; nabiał, soja, białe mięso drobiuograniczenie tylko przy nadmiarze w wątrobiezwykle bez ograniczania
Przewlekła niedrożność dróg żółciowychustala lekarzograniczenie tylko przy nadmiarze w wątrobiemożliwa korekta ilości
Mukocele z hiperlipidemiąbez diet niskobiałkowych bogatych w tłuszczograniczenie tylko przy nadmiarze w wątrobieostrożnie z dietą bogatotłuszczową

Przy wodobrzuszu, czyli płynie w jamie brzusznej, Merck Veterinary Manual zaleca dodatkowo ograniczenie sodu w diecie. Przy encefalopatii wątrobowej podstawą jest modyfikacja białka, a o połączeniu kilku ograniczeń naraz decyduje lekarz prowadzący.

Kiedy do weterynarza: pilnej wizyty wymaga pies, u którego pojawia się żółte zabarwienie skóry, dziąseł lub białek oczu, powiększenie obwodu brzucha, uporczywe wymioty, brak apetytu albo nagłe zmiany zachowania. W zaawansowanej chorobie wątroby mogą wystąpić także zaburzenia krzepnięcia i encefalopatia wątrobowa.

Najczęstsze pytania

Czy pies z chorobą wątroby może jeść mięso?

W większości chorób wątroby tak, bo białka zwykle się nie ogranicza. Inaczej jest przy encefalopatii wątrobowej: wtedy lepiej tolerowane są białka mleczne i sojowe oraz białe mięso drobiu, a czerwone mięso i ryby zastępuje się innymi źródłami według zaleceń lekarza.

Które rasy psów są predysponowane do hepatopatii miedziowej?

Najczęściej wymienia się bedlingtony i labradory, a Merck Veterinary Manual dodaje do nich dobermany, dalmatyńczyki, westie, corgi walijskie i keeshondy. Gromadzenie miedzi może jednak dotyczyć psa każdej rasy, także mieszańca, dlatego o rozpoznaniu decyduje badanie wycinka wątroby.

Czy sama dieta wystarczy przy nadmiarze miedzi w wątrobie?

Zwykle nie. Ograniczenie miedzi w jedzeniu i wodzie łączy się z leczeniem wiążącym miedź, które zleca lekarz. U labradorów z wyraźnym nadmiarem miedzi takie połączenie może doprowadzić do całkowitej remisji, a dieta pozostaje potem stałym elementem postępowania.

Czy psu z chorą wątrobą zawsze podaje się karmę niskotłuszczową?

Nie. Większość psów z chorobami wątroby trawi tłuszcz prawidłowo i nie wymaga jego ograniczania. Korekta dotyczy głównie przewlekłej niedrożności dróg żółciowych i zaniku przewodzików żółciowych, a ostrożność z dietą bogatotłuszczową - psów z hiperlipidemią i ryzykiem mukocele.

Jak lekarz ustala, z jaką chorobą wątroby ma do czynienia?

Punktem wyjścia są badania krwi, zwłaszcza powtarzane oznaczenia ALT, oraz badania obrazowe. Ostateczne rozpoznanie przewlekłego zapalenia wątroby wymaga biopsji z kilku płatów wątroby, z oceną zapalenia, włóknienia i ilościowym pomiarem miedzi.

Źródła

Artykuł ma charakter informacyjny. Dietę psa przy chorobie zawsze warto ustalić z lekarzem weterynarii, który zna wyniki badań zwierzęcia.

Czytaj dalej