Od czego zacząć, zanim zmieni się karmę?
Pierwszy krok to ustalenie, ile nadmiarowego tłuszczu pies naprawdę ma. Lekarz weterynarii waży psa i ocenia kondycję ciała w 9-punktowej skali BCS, w której wynik 4-5 oznacza sylwetkę idealną.
Według Cornella przy idealnej kondycji żebra da się wyczuć, ale nie widać ich. Właściciel może nauczyć się oceny kondycji ciała w skali BCS i powtarzać ją w domu.
Podręcznik Merck przyjmuje, że pies ważący 10-20 procent więcej, niż wynosi jego masa idealna, ma nadwagę, a powyżej 20 procent - otyłość. Wytyczne AAHA podają prosty przelicznik: każdy punkt powyżej 5/9 w skali BCS to w przybliżeniu 10 procent nadmiernej masy.
Osobno ocenia się umięśnienie. Ilość tłuszczu i stan mięśni nie idą ze sobą w parze - pies z nadwagą może jednocześnie tracić mięśnie, a wtedy dieta musi je szczególnie chronić.
Lekarz pyta też o wszystko, co pies zjada w ciągu dnia: karmę główną, przysmaki, resztki ze stołu, suplementy i jedzenie, w którym podaje się leki. Taki pełny spis pozwala ustalić, skąd biorą się nadmiarowe kalorie.
Nadwaga nie jest problemem wyłącznie wyglądu. Podręcznik Merck łączy otyłość z krótszym życiem, gorszą jakością życia, przewlekłym stanem zapalnym, chorobami stawów, a u psów także z zapaleniem trzustki. Wytyczne AAHA dodają, że łatwiej zapobiec przybieraniu na wadze, niż leczyć otyłość.
Kiedy do weterynarza: przed startem diety, bo tyciu mogą sprzyjać m.in. niedoczynność tarczycy, choroba Cushinga lub niektóre leki. Pilnie, gdy masa ciała zmienia się bez wyraźnej przyczyny, pies przestaje jeść albo chudnie wyraźnie szybciej, niż zakłada plan.
Ile kalorii dziennie dostaje pies na diecie?
Dzienny limit energii lekarz wylicza dla masy docelowej, a nie obecnej. Wytyczne AAHA zalecają opierać obliczenia na masie idealnej i dopasowywać wynik do konkretnego psa: do tego, ile je teraz, i do trybu życia, jaki prowadzi.
Według podręcznika Merck częstym punktem wyjścia u psów jest około 60 procent zapotrzebowania energetycznego na utrzymanie, a dalsze zmiany zależą od reakcji psa. To wskazówka dla lekarza, a nie reguła do samodzielnego stosowania - najpierw trzeba poprawnie wyliczyć samo zapotrzebowanie.
Tabela dawkowania z opakowania nie jest tu dobrą podstawą. AAHA zwraca uwagę, że producenci nie wyliczają zaleceń według jednego standardu. Do tego porcja dobrana do obecnej masy psa z nadwagą to porcja dla psa cięższego, niż powinien być.
Limit obejmuje wszystko, co pies zjada: karmę, przysmaki, gryzaki, resztki ze stołu i jedzenie, w którym ukrywa się tabletki. Do podania leku lepiej użyć kilku granulek z dziennej porcji albo odliczyć taki dodatek z puli przysmaków.
Wyliczony limit przelicza się na gramy konkretnej karmy. Wystarczy podzielić dzienną liczbę kilokalorii przez kaloryczność karmy podaną na opakowaniu w przeliczeniu na gram. Przykładowo, przy umownym limicie 800 kcal i karmie o kaloryczności 3400 kcal/kg dzienna porcja to około 235 g.
Porcje najlepiej ważyć na wadze kuchennej - odmierzanie kubkiem czy „na oko” jest mniej dokładne, a przy redukcji znaczenie ma nawet garść granulek dziennie. Dzienną ilość warto odważyć rano i rozdzielić na posiłki, odkładając z niej część na nagrody.
Jaka karma odchudzająca dla psa sprawdza się przy dużej redukcji?
Przy znacznym ograniczeniu kalorii wytyczne AAHA zalecają weterynaryjne karmy odchudzające. Są wzbogacone w składniki odżywcze, więc mimo mniejszej porcji pies dostaje ich tyle, ile potrzebuje. Wyższa zawartość białka pomaga chronić mięśnie, a białko i dodatek błonnika zwiększają uczucie sytości.
Błonnik obniża też gęstość energetyczną karmy, dzięki czemu w misce mieści się więcej jedzenia przy tej samej liczbie kalorii. Cornell opisuje takie karmy jako mniej kaloryczne w przeliczeniu na objętość, z większą ilością błonnika i mniejszą ilością tłuszczu. Merck wymienia jeszcze dodatek L-karnityny.
Samo zmniejszenie porcji zwykłej karmy bywa ryzykowne. Według Cornella pies jedzący wyraźnie mniej karmy bytowej może nie otrzymać wszystkich potrzebnych składników. Mylące bywa też słowo „light” na opakowaniu, bo karma light i dieta redukcyjna to dwie różne kategorie produktów.
Podczas redukcji najprościej trzymać się jednej, zaleconej karmy. Mieszanie kilku produktów utrudnia liczenie kalorii, bo każdy ma inną kaloryczność, a zmiana karmy w trakcie diety oznacza ponowne przeliczenie porcji.
| Sposób ograniczenia kalorii | Co dzieje się ze składnikami odżywczymi | Kiedy się go stosuje |
|---|---|---|
| Mniejsza porcja dotychczasowej karmy | Spada nie tylko energia, ale też ilość białka, witamin i minerałów - rośnie ryzyko niedoborów | Przy niewielkiej korekcie porcji, po konsultacji z lekarzem |
| Karma o obniżonej kaloryczności, np. „light” | Mniej energii w porcji, ale bez gwarancji wzbogacenia pod dużą redukcję | Przy utrzymaniu masy lub łagodnej korekcie |
| Weterynaryjna karma odchudzająca | Więcej białka i błonnika, składniki wzbogacone pod mniejszą porcję | Przy znacznym ograniczeniu kalorii, pod kontrolą lekarza |
Potocznie określenie „karma odchudzająca” obejmuje oba ostatnie wiersze tabeli, czyli karmy light i diety weterynaryjne. Przy wyborze, jaką karmę odchudzającą dla psa podawać, przydaje się zestawienie kaloryczności na 100 g, zawartości białka i błonnika oraz porcji dziennej podanej dla masy docelowej, a nie obecnej.
Nową karmę wprowadza się stopniowo. Wytyczne AAHA podają, że rozłożenie zmiany na 4-7 dni może ograniczyć problemy żołądkowo-jelitowe. U psów z delikatnym trawieniem pomaga przechodzenie na nową karmę dzień po dniu.
Plan odchudzania psa w siedmiu krokach
- Badanie. Masa ciała, ocena BCS i umięśnienia, wykluczenie chorób sprzyjających tyciu.
- Masa docelowa. Lekarz szacuje masę idealną, od której liczy się zapotrzebowanie.
- Dzienny limit energii. Wyliczony dla masy docelowej i przeliczony na gramy wybranej karmy.
- Wybór karmy. Przy dużym ograniczeniu kalorii - weterynaryjna karma do odchudzania, wprowadzana przez kilka dni.
- Zasady w domu. Jedna osoba odpowiada za porcje, a przysmaki są odliczane z dziennej puli.
- Ruch. Aktywność dobrana do kondycji psa i zwiększana stopniowo.
- Kontrole. Ważenie co około 2 tygodnie i korekta porcji, gdy tempo odbiega od planu.
Najtrudniejsze bywają pierwsze dni. Wytyczne AAHA zalecają, by lecznica skontaktowała się z właścicielem w ciągu kilku dni od startu programu. To czas, w którym domownicy uczą się okazywać psu uwagę bez jedzenia, a pies wciąż upomina się o dawne porcje.
Plan działa tylko wtedy, gdy znają go wszyscy domownicy. AAHA zwraca uwagę, że właścicielom trudno konsekwentnie korygować porcje, a pies może dojadać z miski innego zwierzęcia. Pomaga kartka na lodówce z dzienną ilością karmy i pulą przysmaków oraz jedna osoba, która pilnuje miski.
Podczas kolejnych kontroli lekarz porównuje masę ciała, wynik BCS i ocenę umięśnienia z poprzednimi pomiarami. Dzięki temu widać, czy pies traci tłuszcz, a nie mięśnie. AAHA zaznacza, że dieta z większą ilością białka pomaga chronić beztłuszczową masę ciała podczas ograniczania kalorii.
Gdzie w planie mieszczą się przysmaki?
Przysmaki należą do dziennego limitu, a nie wychodzą ponad niego. Wytyczne AAHA zalecają, by co najmniej 90 procent energii pochodziło z pełnoporcjowej karmy, a przysmaki, resztki ze stołu i inne dodatki stanowiły najwyżej 10 procent. Większy udział dodatków zaburza zbilansowanie diety.
Merck zaleca w tej puli przekąski niskokaloryczne. Podręcznik wskazuje też, że kilka mniejszych posiłków w ciągu dnia jest korzystniejsze niż jeden duży. Część granulek z dziennej porcji można odłożyć i używać jako nagrody na spacerze.
Wiele psów prosi o jedzenie z przyzwyczajenia. AAHA radzi zastępować część kontaktów „przy misce” spacerem, zabawą lub szczotkowaniem. Przy chorobach wymagających karmy weterynaryjnej wybór przekąsek jest węższy, bo przysmaki przy diecie leczniczej dobiera się pod kątem choroby, a nie tylko kalorii.
Jak szybko pies powinien chudnąć?
Uniwersytet Cornella podaje, że pies może bezpiecznie tracić 1-2 procent masy ciała tygodniowo, a podręcznik Merck jako rozsądny cel wskazuje około 1 procent. Wolniejsze tempo też jest do przyjęcia, jeśli pies dobrze się czuje. U psa ważącego 30 kg oznacza to 0,3-0,6 kg na tydzień.
Ważenie co około 2 tygodnie pozwala ocenić, czy porcja jest dobrze dobrana - taki odstęp podają zarówno Merck, jak i Cornell. Jeśli pies chudnie za szybko, lekarz zwiększa porcję. Gdy chudnie za wolno, najpierw szuka się jedzenia spoza planu.
Wynik ważenia ocenia się razem z wyglądem psa. Jeśli waga spada, ale pies wyraźnie traci mięśnie nad kręgosłupem i miednicą, lekarz może zmienić karmę albo zwolnić tempo redukcji. Przeliczenia dla psów różnej wielkości ułatwia zestawienie, które pokazuje bezpieczne tempo utraty masy w gramach na tydzień.
Ruch, miski i domownicy - co jeszcze wpływa na wynik?
Najlepsze efekty daje połączenie ograniczenia kalorii z aktywnością - tak ocenia to podręcznik Merck. Cornell dodaje, że sam ruch bez zmiany diety nie wystarczy, i poleca formy łagodne dla stawów, takie jak spacery i pływanie. Plan aktywności może ułożyć lekarz zajmujący się rehabilitacją.
Ruch zwiększa się stopniowo, zaczynając od obecnych możliwości psa. AAHA zaleca, by plan aktywności pomagał chudnąć bez utraty mięśni, i zauważa, że licznik aktywności noszony przez psa może motywować właściciela do dłuższych spacerów.
Duże znaczenie ma sposób karmienia. AAHA wskazuje zabawki na karmę i automatyczne karmniki jako ułatwienie w trzymaniu się porcji, a Cornell wymienia stały dostęp do pełnej miski wśród przyczyn tycia. Typowe przeszkody i sposoby radzenia sobie z nimi:
| Częsta przeszkoda | Co pomaga |
|---|---|
| Karma stale dostępna w misce | Odważone porcje podawane o stałych porach |
| Pies podjada z miski innego zwierzęcia | Osobne karmienie, np. w innym pomieszczeniu |
| Domaganie się jedzenia | Spacer, zabawa lub szczotkowanie zamiast przekąski |
| Przysmaki od kilku domowników | Jedna dzienna pula, najwyżej 10 procent energii |
| Przecenianie aktywności psa | Porcja liczona dla rzeczywistego, a nie zakładanego ruchu |
Po kastracji lub sterylizacji zapotrzebowanie energetyczne spada i według AAHA porcję trzeba wtedy zmniejszyć. Dlatego kastracja figuruje wśród czynników ryzyka otyłości w podręczniku Merck, a żywienie psa po kastracji wymaga korekty porcji. Do ras ze skłonnością do tycia AAHA zalicza m.in. labradory i beagle.
Co dzieje się po osiągnięciu docelowej masy?
Utrzymanie efektu bywa trudniejsze niż samo chudnięcie. Wytyczne AAHA zaznaczają, że niepowodzenia w osiąganiu i utrzymaniu niższej masy są częste, a jedną z głównych przyczyn jest odchodzenie od planu w domu. Merck podkreśla, że trwały wynik wymaga zmiany nawyków, które doprowadziły do tycia.
Po zakończeniu redukcji lekarz ustala nową porcję na utrzymanie i decyduje, czy pies zostaje na dotychczasowej karmie. Ewentualne przejście na karmę bytową przeprowadza się stopniowo, tak jak każdą zmianę diety, a najbliższe ważenie pokazuje, czy nowa porcja jest właściwa.
Ważenie i ocena BCS nadal są potrzebne, bo bez nich łatwo przeoczyć powrót nadwagi.
Rasy ze skłonnością do tycia wymagają czujności również po zakończeniu diety. AAHA zaleca informować właścicieli takich psów o ryzyku otyłości nawet wtedy, gdy pies ma idealny wynik BCS, i przy każdej wizycie porównywać rzeczywiste spożycie z wyliczonym zapotrzebowaniem.
Prawidłowa masa ma znaczenie także dla innych chorób. AAHA wymienia wśród chorób towarzyszących otyłości chorobę zwyrodnieniową stawów i choroby hormonalne, w tym cukrzycę. U psa chorego na cukrzycę plan odchudzania układa się razem z leczeniem, bo żywienie psa z cukrzycą rządzi się własnymi zasadami.
W skrócie: cel to wynik BCS 4-5 w skali 9-punktowej. Limit energii liczy się dla masy docelowej, przy dużej redukcji pies je weterynaryjną karmę odchudzającą, przysmaki dają najwyżej 10 procent energii, a tempo to około 1-2 procent masy tygodniowo.
