Czego organizm psa potrzebuje w czasie gojenia?
Po zabiegu chirurgicznym organizm odbudowuje uszkodzone tkanki, a do tego potrzebuje energii i białka. Amerykańskie Kolegium Chirurgów Weterynaryjnych (ACVS) zwraca uwagę, że odpowiednia ilość kalorii i białka wspiera naprawę tkanek, odporność i cały proces powrotu do zdrowia.
Niedojadanie w chorobie przebiega inaczej niż zwykły głód. Według wytycznych WSAVA zwierzęta chore tracą więcej mięśni niż zdrowe, które pozbawione jedzenia spalają głównie tłuszcz. Utrata mięśni osłabia siłę, odporność i gojenie ran.
Z tego wynika praktyczna zasada rekonwalescencji: najpierw liczy się to, czy pies zjada wystarczającą ilość karmy, a dopiero potem jej dokładny skład. Najlepiej dobrana dieta niewiele daje, jeśli zostaje w misce.
Wiele psów wraca do domu, zanim choroba, z powodu której trafiły do lecznicy, całkowicie się wycofa. WSAVA zaleca, aby lecznica przekazała wtedy właścicielowi konkretny plan żywienia. Przy wypisie dobrze mieć na piśmie:
- rodzaj karmy i jej formę,
- sposób karmienia, na przykład z miski albo przez sondę,
- liczbę posiłków w ciągu dnia,
- dzienną ilość kalorii lub karmy w gramach,
- objawy, które trzeba obserwować,
- termin wizyty kontrolnej.
Pierwsze 24-72 godziny po operacji
Słabszy apetyt tuż po zabiegu jest częsty. ACVS opisuje, że w pierwszej dobie pies może jeść mniej niż zwykle albo pominąć posiłek, a apetyt zwykle wraca, gdy mija działanie znieczulenia i zwierzę czuje się bardziej komfortowo.
Podstawą karmienia w tym czasie są zalecenia z karty wypisowej, czyli wielkość i częstość posiłków oraz rodzaj karmy. Jeśli lekarz nie zalecił inaczej, nie zmienia się nagle diety, a świeża woda stoi w zasięgu psa przez cały czas.
ACVS zaleca też ograniczenie biegania, skakania i chodzenia po schodach, a często także pobyt w klatce kennelowej lub małym pomieszczeniu. Miskę z wodą i jedzeniem ustawia się więc tam, gdzie pies spędza ten czas, żeby nie musiał pokonywać schodów w drodze do posiłku.
Część psów wraca do domu z sondą do karmienia. Lecznica przekazuje wtedy osobne instrukcje karmienia przez sondę i to one obowiązują zamiast ogólnych porad. Karmy przeznaczone do podawania przez sondę mają zresztą na etykiecie informację, że podaje się je pod nadzorem lekarza weterynarii.
Po zabiegu pies często dostaje leki, a część z nich podaje się z jedzeniem. WSAVA zwraca uwagę, że u zwierząt leczonych leki i suplementy podawane z karmą są częste, dlatego plan żywienia powinien je uwzględniać. Gdy pies nie je, o podaniu leku decyduje lekarz.
W tych pierwszych dniach przydaje się prosty dziennik: godzina posiłku, ilość zjedzonej karmy, picie, wymioty, wypróżnienia. Przy telefonie do lecznicy konkretne zapiski mówią więcej niż ogólne „je słabo”.
Jaka karma dla psa po operacji, gdy apetyt jest słaby?
Gdy pies je mało, każda porcja powinna dostarczać jak najwięcej energii i składników odżywczych. Na tym założeniu opierają się karmy dietetyczne o przeznaczeniu „powrót do normalnego żywienia, rekonwalescencja”. Wymagania dla nich określa rozporządzenie Komisji (UE) 2020/354, które wymienia dozwolone przeznaczenia pasz dietetycznych.
Dla psów rozporządzenie przewiduje składniki o wysokiej strawności oraz minimalną gęstość energii i zawartość białka. Wartości odnoszą się do karmy pełnoporcjowej o wilgotności 12%, dlatego karmy mokrej nie porównuje się z nimi bez przeliczenia na tę samą wilgotność.
| Wymóg dla karmy rekonwalescencyjnej dla psów | Wartość w rozporządzeniu (UE) 2020/354 |
|---|---|
| Gęstość energii | co najmniej 3520 kcal na kg karmy o wilgotności 12% |
| Białko surowe | co najmniej 250 g na kg karmy o wilgotności 12% |
| Strawność | zalecana pozorna strawność suchej masy co najmniej 80% albo materii organicznej co najmniej 85% |
| Obowiązkowe informacje na etykiecie | wartość energetyczna, źródła wysoko strawnych składników i dopisek o wysokiej gęstości energii, wysokim stężeniu niezbędnych składników odżywczych i wysokiej strawności |
| Zalecany okres stosowania | do momentu powrotu do normy |
Przeliczenie wygląda tak: 3520 kcal na kilogram karmy o wilgotności 12% odpowiada 4000 kcal na kilogram suchej masy. Karma mokra o wilgotności 75% osiąga ten sam poziom przy około 1000 kcal na kilogram, czyli 100 kcal w 100 g.
Podobnie z białkiem: 250 g na kilogram przy wilgotności 12% to około 284 g na kilogram suchej masy, a w karmie mokrej o wilgotności 75% około 71 g na kilogram. Do takiego przeliczenia potrzebna jest wilgotność podana na etykiecie.
Wysoka strawność oznacza, że większa część zjedzonego pokarmu zostaje wykorzystana, a mniej przechodzi przez jelita bez wchłonięcia. Dla psa, który je mało, ta różnica przekłada się na realną ilość energii.
Duża gęstość energii oznacza z kolei, że dzienną porcję kalorii mieści mniejsza objętość jedzenia. Taka karma dla psa po operacji ma sens zwłaszcza wtedy, gdy pies odchodzi od miski po kilku kęsach albo zjada tylko część posiłku.
Na rynku są wysokoenergetyczne karmy na okres rekonwalescencji o różnej formie i konsystencji, a część z nich przygotowano do podawania przez sondę, dlatego wybór konkretnego produktu omawia się z lekarzem prowadzącym.
Etykieta takiej karmy musi podawać wartość energetyczną. Dzięki temu da się policzyć, jaka część puszki lub saszetki pokrywa dzienną liczbę kalorii zaleconą przez lekarza. Producent może też wskazać na etykiecie konkretne sytuacje, do których karma jest przeznaczona.
Karmę rekonwalescencyjną stosuje się czasowo. Rozporządzenie podaje jako zalecany okres stosowania „do momentu powrotu do normy”. Później pies wraca do karmy dopasowanej do wieku, aktywności i ewentualnych chorób przewlekłych.
Dlaczego w trakcie choroby nie wprowadza się nowej karmy na stałe?
Pies może powiązać zapach i smak jedzenia z mdłościami, bólem albo stresem w lecznicy. Wytyczne WSAVA nazywają to awersją pokarmową: zwierzę unika pokarmu, który kojarzy z nieprzyjemnym doświadczeniem.
Dlatego WSAVA zaleca, aby zwierzętom hospitalizowanym podawać karmę dotychczasową i ulubioną, a nie wprowadzać w tym czasie nowej karmy przeznaczonej do długiego stosowania. Pies, który zniechęci się do diety leczniczej w szpitalu, może później odmawiać jej w domu.
Jeśli po zabiegu potrzebna jest stała dieta weterynaryjna, rozsądniej zaplanować zmianę na czas, gdy pies czuje się już dobrze. Nową karmę wprowadza się bez nagłej zamiany z dnia na dzień, korzystając z zasad, na których opiera się stopniowe przechodzenie na nową karmę.
Jak zachęcać psa do jedzenia w domu?
WSAVA wymienia drobne zmiany, które zwiększają ilość zjadanej karmy u zwierząt po zabiegu i w chorobie:
- lekkie podgrzanie karmy,
- karmienie w cichym miejscu,
- podawanie jedzenia przez właściciela,
- głaskanie psa w trakcie jedzenia.
Ulubiona, dobrze znana karma ma w tym okresie przewagę nad nowościami. Smaczny dodatek pomaga, o ile nie zaburza diety zaleconej przez lekarza - według WSAVA przekąski i jedzenie ze stołu powyżej 10% dziennych kalorii to już czynnik ryzyka żywieniowego.
Szczegółowe sposoby na brak apetytu po zabiegu obejmują też postępowanie przy podejrzeniu awersji oraz przy lekach, które psu podaje się z jedzeniem.
W lecznicy WSAVA zaleca codzienną ocenę, która droga karmienia jest w danym momencie najlepsza. Kolejne stopnie wyglądają tak:
- samodzielne jedzenie z miski,
- zachęcanie do jedzenia drobnymi zmianami w sposobie podawania,
- karmienie strzykawką, z zachowaniem ostrożności,
- sonda do karmienia, gdy pies nadal je za mało,
- żywienie dożylne, gdy przewód pokarmowy nie działa prawidłowo albo karmienie dojelitowe niesie duże ryzyko zachłyśnięcia.
Karmienie strzykawką WSAVA traktuje ostrożnie: u psa z mdłościami albo zestresowanego może ono wywołać awersję do jedzenia. W domu stosuje się je tylko na wyraźne polecenie lekarza, który pokazuje technikę i ustala ilość pokarmu.
Woda, wymioty i brak apetytu - które sygnały są alarmowe
Zestawienie opiera się na zaleceniach ACVS dla właścicieli zwierząt po operacji oraz na wytycznych WSAVA dotyczących oceny żywienia.
| Sytuacja | Co oznacza i jak postąpić |
|---|---|
| Pies je mniej albo pomija posiłek w pierwszej dobie | Częste po znieczuleniu; posiłki według karty wypisowej i obserwacja |
| Słaby apetyt trwa dłużej, niż przewidział lekarz | Kontakt z lecznicą |
| Wymioty | Kontakt z lecznicą |
| Pies pije mniej albo widać objawy odwodnienia | Zgłoszenie lekarzowi |
| Pies je za mało przez 3-5 dni, licząc także czas przed zabiegiem | Według WSAVA potrzebne są inne metody wsparcia żywieniowego, na przykład sonda |
Ostatni wiersz ma znaczenie zwłaszcza u psów, które przed operacją chorowały i już wtedy jadły mniej. Liczenie dni nie zaczyna się w dniu zabiegu, tylko w chwili, gdy apetyt wyraźnie osłabł.
Kiedy do weterynarza: gdy pies wymiotuje, przestaje pić, ma objawy odwodnienia albo słaby apetyt trwa dłużej, niż zapowiedział lekarz przy wypisie. Pies, który od kilku dni je za mało, wymaga oceny, czy nie potrzebuje karmienia przez sondę.
Rekonwalescencja u psa z chorobą przewlekłą
Karma rekonwalescencyjna dostarcza dużo energii i białka, ale nie zawsze da się ją pogodzić z dietą leczniczą. U psa leczonego z powodu przewlekłej choroby nerek, wątroby, trzustki albo serca lekarz ocenia, czy taka karma nie koliduje z dotychczasowymi zaleceniami.
Dobrym przykładem są choroby serca. Dla karm wspomagających pracę serca rozporządzenie (UE) 2020/354 przewiduje zupełnie inny zestaw wymagań niż dla karm rekonwalescencyjnych:
- karma rekonwalescencyjna: składniki o wysokiej strawności, co najmniej 3520 kcal i 250 g białka surowego na kilogram, stosowanie do czasu powrotu do zdrowia,
- karma wspomagająca pracę serca: ograniczony sód, najwyżej 2,6 g na kilogram, stosowanie początkowo do 6 miesięcy i zalecenie konsultacji z lekarzem przed użyciem oraz przed przedłużeniem stosowania.
Obie wartości odnoszą się do karmy o wilgotności 12%. Zasady, na których opiera się dieta psa z chorobą serca, obejmują poza sodem także białko, kalorie i ochronę masy mięśniowej.
Masa ciała i mięśnie w czasie powrotu do zdrowia
Sama waga nie mówi wszystkiego. WSAVA oddziela ocenę otłuszczenia (BCS) od oceny umięśnienia (MCS) i podkreśla, że te dwie skale nie są ze sobą bezpośrednio związane. Pies z nadwagą może jednocześnie mieć wyraźny zanik mięśni.
Umięśnienie ocenia się wzrokiem i dotykiem nad kośćmi skroniowymi, łopatkami, kręgosłupem lędźwiowym i kośćmi miednicy. U psów z dłuższą sierścią bez dotyku łatwo przeoczyć zmiany. Wytyczne zaznaczają, że wczesne wychwycenie niewielkiego zaniku mięśni ułatwia skuteczne działanie.
WSAVA zaleca, by masę ciała, BCS i MCS mierzyć zawsze tą samą metodą i w tej samej skali, bo dopiero wtedy widać zmiany w czasie. W domu oznacza to ważenie na tej samej wadze i zapisywanie wyników.
Dla większości psów docelowy BCS to 4-5 w skali 9-punktowej. Regularna ocena sylwetki w skali BCS i ważenie w tych samych warunkach pozwalają w porę zauważyć, że pies chudnie w czasie rekonwalescencji albo przybiera na wadze po powrocie do zwykłej karmy.
Według WSAVA zwierzęta, które nie mają optymalnej kondycji, wymagają częstszych kontroli i korygowania ilości jedzenia. Po zabiegu dotyczy to zarówno psa, który schudł w czasie choroby, jak i psa, który zaczął tyć, gdy ograniczono mu ruch.
W skrócie: po operacji najważniejsze jest, żeby pies jadł. Pomaga znana karma, ciepły posiłek, spokój i obecność właściciela. Karmy rekonwalescencyjne mają dużą gęstość energii i wysoką strawność. Kilka dni niedojadania, wliczając czas przed zabiegiem, to sygnał do kontaktu z lekarzem.
