ALT, ALP i GGT pokazują uszkodzenie komórek, a nie wydolność wątroby
Merck Veterinary Manual przypomina, że oznaczenia enzymów wątrobowych nie są testami czynności wątroby. Odzwierciedlają stan błon komórkowych, martwicę komórek, zastój żółci albo pobudzenie produkcji enzymów przez leki czy hormony. Wysoki wynik nie mówi więc, jak sprawnie wątroba pracuje.
Graniczne wyniki zdarzają się też u zdrowych zwierząt - według podręcznika dotyczy to do 2,5 procent zwierząt bez objawów choroby. Pojedynczy, nieznacznie podwyższony wynik wymaga więc interpretacji, a nie natychmiastowej zmiany karmy.
Wynik nabiera znaczenia w połączeniu z objawami, badaniem obrazowym i kolejnymi oznaczeniami. Od ostatecznego rozpoznania zależy, jak wygląda dieta dopasowana do konkretnej choroby wątroby.
Co podnosi enzymy wątrobowe poza chorobą wątroby?
Każdy z enzymów ma inne źródła i inaczej reaguje na leki, wysiłek czy wiek psa. Zestawienie opiera się na danych z Merck Veterinary Manual.
| Parametr | Co zwykle sygnalizuje | Przyczyny wzrostu poza pierwotną chorobą wątroby |
|---|---|---|
| ALT | uszkodzenie komórek wątroby, w których jest go najwięcej | uraz mięśni, intensywny wysiłek, leczenie glikokortykosteroidami (zwykle niewielki wzrost) |
| AST | uszkodzenie komórek; dużo go także w mięśniach, nerkach i sercu | uraz mięśni, glikokortykosteroidy |
| ALP | zastój żółci, pobudzenie produkcji enzymu | wzrost kości u młodych psów, przewlekły stres i glikokortykosteroidy, niektóre leki przeciwpadaczkowe (fenobarbital, prymidon, fenytoina) |
| GGT | zastój żółci; mniej czuła niż ALP, ale bardziej swoista | glikokortykosteroidy, fenobarbital, fenytoina i inne leki |
Wzrost ALT po glikokortykosteroidach zwykle ustępuje w ciągu kilku tygodni od odstawienia leku, a ALP może wzrosnąć już po 5-7 dniach podawania prednizonu lub prednizolonu. Dlatego lekarz pyta o wszystkie leki i preparaty, które pies dostaje.
ALP i GGT interpretuje się razem. GGT jest u psów mniej czuła niż ALP, ale bardziej swoista dla zastoju żółci. Przy ostrej, rozległej martwicy komórek wątroby GGT zwykle nie rośnie albo rośnie tylko nieznacznie.
Wysoka aktywność AST przy prawidłowej ALT wskazuje według podręcznika raczej na źródło spoza wątroby, zwłaszcza na uszkodzenie mięśni.
Wysokie ALP a hormony
Wysoka ALP może współwystępować z tzw. hepatopatią wakuolarną, w której w komórkach wątroby gromadzi się m.in. glikogen. Merck Veterinary Manual zaznacza, że prawie połowa psów z tą zmianą nie miała kontaktu z lekami steroidowymi.
Wysoka ALP przy hepatopatii wakuolarnej bywa według podręcznika sygnałem nietypowego rozrostu nadnerczy. Przyczyny szuka się wtedy poza samą wątrobą, a zmiana karmy nie rozwiązuje problemu.
Prawidłowy wynik też nie zawsze uspokaja
Aktywność enzymów może spadać, gdy ubywa czynnej tkanki wątroby, a niektóre toksyny, np. aflatoksyny z zapleśniałej żywności czy mikrocystyny z zakwitów sinic, hamują wytwarzanie enzymów w wątrobie. Przy objawach choroby lekarz ocenia więc także inne parametry, a nie tylko same enzymy.
Kiedy podwyższone próby wątrobowe u psa wymagają dalszej diagnostyki
Znaczenie ma przebieg w czasie. Merck Veterinary Manual wskazuje, że to, czy podwyższenie jest stałe, czy nawracające, pomaga zawęzić listę przyczyn, a czas trwania i skala wzrostu w kolejnych pomiarach pozwalają ocenić aktywność choroby.
W przewlekłym zapaleniu wątroby zdarzają się zaostrzenia, w których ALT przekracza normę nawet ponad dziesięciokrotnie. Utrzymujący się wzrost ALT może też towarzyszyć zakaźnemu zapaleniu wątroby psów, gdy organizm nie pozbył się wirusa.
Przewlekłe zapalenie wątroby ma według konsensusu ACVIM długą fazę bezobjawową. Do 20 procent psów z tą chorobą ma podwyższone enzymy bez objawów klinicznych. Tufts Cummings School zwraca uwagę, że tak może wyglądać także choroba związana z gromadzeniem miedzi.
Przy niejasnych objawach i zmiennych wynikach lekarz może zlecić:
- oznaczenie kwasów żółciowych na czczo i po posiłku,
- badanie USG jamy brzusznej,
- biopsję wątroby z pomiarem zawartości miedzi.
Konsensus ACVIM zaleca, by każdy wycinek wątroby oceniać pod kątem nadmiaru miedzi, bo to częsta przyczyna uszkodzenia wątroby, która poddaje się leczeniu.
Badania krwi nie pokazują wiarygodnie, ile miedzi zgromadziła wątroba. Według Tufts Cummings School dopiero biopsja z pomiarem miedzi odróżnia tę chorobę od innych chorób wątroby.
Kiedy do weterynarza: kontroli wymagają wyniki podwyższone w kolejnych badaniach, nawet jeśli pies wygląda zdrowo. Pilnej wizyty wymaga pies, u którego obok nieprawidłowych prób pojawia się żółte zabarwienie skóry, dziąseł lub białek oczu, brak apetytu albo wyraźna apatia.
Co zmienić w diecie, a czego nie robić przed rozpoznaniem
Przed ustaleniem przyczyny nie ma podstaw, by na własną rękę przechodzić na dietę wątrobową. Zespół ACVIM podkreśla, że większość psów z przewlekłym zapaleniem wątroby nie wymaga ograniczenia białka, a tłuszczu przy tej chorobie się nie ogranicza.
Tufts Cummings School zwraca uwagę, że weterynaryjne diety o niskiej zawartości miedzi mają stosunkowo mało białka i więcej tłuszczu, więc nie każdemu psu odpowiadają. Wprowadzone bez rozpoznania mogą niepotrzebnie zmniejszyć podaż białka.
Do czasu diagnozy rozsądne kroki to:
- dotychczasowa, pełnoporcjowa karma bez nowych dodatków,
- spisanie wszystkich leków, suplementów i przysmaków podawanych psu,
- rezygnacja z preparatów „na wątrobę” wprowadzanych bez konsultacji,
- przygotowanie listy, na której znajdą się pytania o dietę zadawane lekarzowi.
Gdy biopsja potwierdzi nadmiar miedzi, konsensus ACVIM zaleca dożywotnie ograniczenie jej w diecie. Przy innych rozpoznaniach czas stosowania karmy weterynaryjnej ustala lekarz na podstawie kontrolnych badań.
Wiek i rasa a interpretacja prób wątrobowych
U rosnących psów ALP bywa wyższa z powodu kostnej postaci enzymu, związanej z aktywnością komórek kościotwórczych. U wielu psów małych ras z dysplazją mikronaczyniową wątroby kwasy żółciowe są podwyższone, choć według Merck Veterinary Manual nie uzasadnia to biopsji.
Rasa także ma znaczenie. Tufts Cummings School wymienia bedlington teriery, labradory retrievery i dalmatyńczyki wśród ras często dotkniętych chorobą wątroby związaną z miedzią. U psa takiej rasy lekarz bierze tę możliwość pod uwagę, choć psy ras predysponowanych chorują też z innych przyczyn.
