Dlaczego nadmiar miedzi szkodzi tylko części psów
Miedź jest niezbędnym pierwiastkiem, ale wątroba niektórych psów gromadzi jej nadmiar, co prowadzi do zapalenia i uszkodzenia narządu. Cornell University College of Veterinary Medicine opisuje dwa scenariusze: miedź odkłada się jako pierwotna choroba albo jako powikłanie innego schorzenia wątroby.
Konsensus ACVIM wymienia jako rasy predysponowane:
- bedlington teriera - rasę, u której najlepiej poznano mutację genetyczną odpowiedzialną za chorobę,
- labradora retrievera,
- dobermana,
- dalmatyńczyka,
- west highland white teriera.
Choroba może jednak wystąpić u psa każdej rasy i u mieszańca. Jak ograniczenie miedzi łączy się z pozostałymi zmianami w diecie, opisuje tekst o tym, jak dobiera się białko, miedź i tłuszcz przy różnych chorobach wątroby.
Miedź w karmie dla psa - ile jej zawierają różne produkty
Opracowanie Cornell University podaje zawartość miedzi w miligramach na 1000 kcal karmy. Takie przeliczenie pozwala porównywać karmy suche i mokre niezależnie od zawartości wody.
| Wartość | Miedź na 1000 kcal | Co oznacza |
|---|---|---|
| Minimum wymagane przez amerykańskie normy AAFCO | co najmniej 1,8 mg | dolna granica dla karmy pełnoporcjowej w USA |
| Zawartość w wielu karmach według autorów z Cornell | około 6-10 mg | kilkukrotnie więcej niż minimum |
| Weterynaryjne diety wątrobowe | około 0,9-1,2 mg (0,09-0,12 mg na 100 kcal) | poniżej minimum dla zdrowych psów, celowo |
| Poziom zalecany przez ACVIM przy miedzi w wątrobie powyżej 600 µg/g suchej masy | poniżej 1,2 mg (mniej niż 0,12 mg na 100 kcal) | cel diety przy hepatopatii miedziowej |
Konsensus ACVIM dodaje, że diety wątrobowe zawierają mniej miedzi, niż wynoszą wymagania AAFCO i NRC. Nie są więc przeznaczone dla zdrowego psa bez wskazań.
Ten sam dokument zwraca uwagę na drugą stronę zjawiska: w wielu karmach komercyjnych stężenie miedzi przekracza zalecenia NRC dwu-, czterokrotnie, a nawet bardziej. Różnica między zwykłą karmą a dietą wątrobową bywa więc wielokrotna.
Tufts Cummings School zwraca uwagę, że zawartość miedzi w karmach dostępnych bez recepty może różnić się nawet blisko dziesięciokrotnie i nie wynika z listy składników. Dokładną wartość podaje producent na prośbę. Pozostałe dane z opakowania omawia tekst, który wyjaśnia informacje z etykiety karmy.
Dieta z ograniczoną miedzią w praktyce
Konsensus ACVIM zaleca ograniczenie miedzi w diecie jako postępowanie na całe życie u każdego psa z miedziozależnym zapaleniem wątroby, chyba że uda się znaleźć konkretne źródło miedzi w otoczeniu. Dieta nie zastępuje leczenia wiążącego miedź.
Sama dieta może jednak u części psów utrzymać stężenie miedzi w wątrobie w normie - pod warunkiem, że jest stosowana konsekwentnie. Przy domowym gotowaniu opracowanie Cornell University zaleca unikanie podrobów, zbóż pełnoziarnistych, skorupiaków i grzybów oraz ograniczenie zielonych warzyw liściastych.
Gotowa dieta czy domowa receptura
Tufts Cummings School zauważa, że weterynaryjne diety o niskiej zawartości miedzi mają stosunkowo mało białka i więcej tłuszczu, więc nie pasują do każdego psa. Konsensus ACVIM zaleca psom z hepatopatią miedziową bez encefalopatii dodatkowe białko, bo większość z nich nie wymaga jego ograniczania.
Domowa dieta uboga w miedź daje więcej swobody w doborze białka i tłuszczu, ale według Tufts kosztuje więcej i zajmuje więcej czasu. Recepturę z odpowiednim suplementem powinien ułożyć specjalista żywienia klinicznego, który potwierdzi, że dieta jest pełnowartościowa i rzeczywiście uboga w miedź.
Miedź spoza miski
Miedź trafia do psa nie tylko z karmy, dlatego Tufts Cummings School zaleca, by ubogie w nią były też:
- przysmaki i gryzaki dentystyczne,
- jedzenie, w którym ukrywa się tabletki,
- suplementy diety,
- woda - według ACVIM o zawartości miedzi poniżej 0,1 µg/g; przy miedzianej instalacji zaleca się spuszczenie wody przez około 5 minut.
Tufts sugeruje zbadanie wody z kranu. Przy wyższej zawartości miedzi pomagają filtry usuwające metale albo woda butelkowana, przy czym ACVIM zaleca w takim przypadku wodę destylowaną.
Jak ocenia się efekty
Według Tufts Cummings School najpewniejszą metodą kontroli jest ponowna biopsja wątroby z pomiarem miedzi, bo enzymy we krwi nie odzwierciedlają wiarygodnie jej zawartości. U psa z objawami poprawa może być widoczna w samopoczuciu, ale u psa rozpoznanego tylko na podstawie badań krwi trudniej ją ocenić.
Cynk i przeciwutleniacze - czy zastąpią dietę
Cynk zmniejsza wchłanianie miedzi z jelit, ale według ACVIM obniża jej stężenie w wątrobie powoli, więc nadaje się raczej do leczenia podtrzymującego. W badaniu na labradorach, opisanym przez Cornell University, dodanie glukonianu cynku do diety ubogiej w miedź nie dało dodatkowych korzyści.
Duże ilości cynku mogą powodować dolegliwości żołądkowe i niedokrwistość, a konsensus ACVIM przeciwwskazuje łączenie cynku z D-penicylaminą. Tufts Cummings School wprost odradza podawanie cynku bez konsultacji z lekarzem weterynarii.
Opracowanie Cornell University wymienia też przeciwutleniacze: preparaty z SAMe oraz witaminę E, którą psy zwykle dobrze tolerują. Co wiadomo o ich skuteczności, opisuje tekst o tym, jak działają preparaty osłonowe dla wątroby.
Zdrowy pies rasy predysponowanej - czy zmieniać karmę
Opracowanie Cornell University nie zaleca zmiany karmy każdemu psu. Autorzy piszą, że zwiększona ilość miedzi zwykle nie jest problemem dla większości psów, ale warto ją brać pod uwagę u ras skłonnych do jej gromadzenia. Zaznaczają też, że część ich obaw ma charakter przypuszczeń.
U psa z grupy ryzyka pomocne jest pytanie producenta o zawartość miedzi w karmie i przysmakach oraz badania krwi zlecane przez lekarza. Choroba bywa długo bezobjawowa, a jedynym sygnałem mogą być podwyższone enzymy wątrobowe.
Gdy lekarz zleca biopsję wątroby z innego powodu, konsensus ACVIM zaleca ocenę wycinka także pod kątem miedzi. Pozwala to wykryć jej nadmiar także wtedy, gdy nikt go wcześniej nie podejrzewał.
Kiedy do weterynarza: gdy pies rasy predysponowanej ma podwyższone enzymy wątrobowe, nawet bez objawów. Pilnej wizyty wymaga pies z żółtawym zabarwieniem dziąseł, skóry lub białek oczu, brakiem apetytu, wymiotami albo wyraźną apatią.
