Które choroby serca u psa najczęściej wymagają zmiany diety?
Najczęstszą chorobą serca u psów jest choroba zwyrodnieniowa zastawki mitralnej (MMVD). Według stanowiska ACVIM z 2019 roku odpowiada ona za około 75% przypadków chorób serca rozpoznawanych w praktykach weterynaryjnych w Ameryce Północnej.
Problem nie jest rzadki. ACVIM podaje, że chorobę serca ma około 10% psów przyprowadzanych do lecznic podstawowej opieki, a MMVD występuje mniej więcej 1,5 raza częściej u samców niż u samic.
MMVD dotyczy głównie psów ważących poniżej 20 kg, a jej częstość wyraźnie rośnie z wiekiem: zmiany na zastawce ma do 85% psów małych ras w wieku 13 lat. Cavalier King Charles spaniele chorują stosunkowo wcześnie.
Drugą chorobą często omawianą w kontekście żywienia jest kardiomiopatia rozstrzeniowa (DCM). FDA opisuje ją jako chorobę mięśnia sercowego, która prowadzi do powiększenia serca. U dużych ras, takich jak dobermany, dogi niemieckie czy wilczarze irlandzkie, ma podłoże genetyczne.
Dieta rzadko jest jedynym leczeniem, ale podobnie jak żywienie w czasie rekonwalescencji może realnie wspierać terapię. Tufts zwraca uwagę, że żywienie dopasowane do choroby serca może spowolnić jej postęp, ograniczyć ilość potrzebnych leków i poprawić jakość życia.
Etapy ACVIM a moment zmiany karmy
ACVIM dzieli MMVD na etapy od A do D. Zalecenia żywieniowe zmieniają się razem z nimi, dlatego przed zmianą karmy dobrze znać etap, który rozpoznał lekarz.
| Etap | Co oznacza | Zalecenia żywieniowe ACVIM |
|---|---|---|
| A | Pies z grupy podwyższonego ryzyka, bez zmian w budowie serca | Brak zaleceń dietetycznych |
| B1 | Zmiany na zastawce bez objawów, bez wskazań do leczenia | Brak zaleceń dietetycznych i leków |
| B2 | Zmiany bez objawów, ale z powiększeniem serca, które uzasadnia leczenie | Łagodne ograniczenie sodu, bardzo smaczna karma, białko i kalorie zapewniające optymalną kondycję |
| C | Obecne lub przebyte objawy niewydolności serca | Umiarkowane ograniczenie sodu ze wszystkich źródeł, odpowiednia ilość białka, około 60 kcal na kg masy ciała, zapobieganie kacheksji |
| D | Niewydolność serca oporna na standardowe leczenie | Jak w etapie C, a jeśli nie pogorszy to apetytu i pracy nerek, dalsze ograniczenie sodu |
Istotne jest sformułowanie z etapu B2: karma ma być bardzo smaczna. Dieta o idealnym składzie, której pies nie chce jeść, prowadzi do niedojadania, a to przy chorobie serca szybko odbija się na mięśniach.
Wartość około 60 kcal na kilogram masy ciała ACVIM podaje jako punkt wyjścia w etapie C, żeby ograniczyć chudnięcie, które często towarzyszy niewydolności serca. Lekarz koryguje ilość karmy na podstawie wagi i oceny kondycji, które według ACVIM zapisuje się przy każdej wizycie.
Sód w karmie dla psa z chorym sercem - skąd się bierze
Sód sprzyja zatrzymywaniu wody w organizmie, co przy niewydolności serca jest szkodliwe. Od etapu C ACVIM zaleca umiarkowane ograniczenie sodu z uwzględnieniem wszystkich źródeł: karmy, przysmaków, jedzenia ze stołu i produktów, w których podaje się leki.
Tufts dopisuje do tej listy gryzaki dentystyczne, skóry do żucia i suplementy. Zwraca też uwagę, że część karm dla psów starszych ma mało sodu, ale inne zawierają go bardzo dużo, więc sam napis „senior” niczego nie przesądza.
Ograniczony sód to podstawowa cecha, którą od etapu B2 powinna mieć karma dla psa z chorym sercem. Weterynaryjne karmy wspierające pracę serca mają sód ograniczony, ale mogą różnić się poziomem białka i kalorycznością, dlatego produkt dobiera się do etapu choroby i do apetytu psa.
Osobno warto przeanalizować, ile soli to za dużo przy chorobie serca i gdzie sól kryje się poza miską. ACVIM zaleca unikanie wszelkiej żywności przetworzonej i solonej, a ta zasada obejmuje też kąski, w których ukrywa się tabletki.
Białko, kalorie i masa mięśniowa
Przy chorobie serca nie obniża się białka. ACVIM zaleca zapewnienie odpowiedniej ilości białka i unikanie diet niskobiałkowych, chyba że pies ma jednocześnie ciężką niewydolność nerek. Tufts dodaje, że psy z niewydolnością serca mogą potrzebować więcej białka niż zdrowe.
Gdy pies choruje jednocześnie na serce i nerki, lekarz musi wyważyć sprzeczne potrzeby. Żywienie psa z przewlekłą chorobą nerek wymaga wtedy uzgodnienia z dietą kardiologiczną, a według ACVIM brak apetytu może dodatkowo zwiększać ryzyko azotemii przy lekach stosowanych w niewydolności serca.
Utrata mięśni, czyli kacheksja, jest według Tufts bardzo częsta u psów z niewydolnością serca. ACVIM podkreśla, że kacheksja pogarsza rokowanie i znacznie łatwiej jej zapobiegać, niż ją leczyć. Regularny pomiar pozwala wychwycić zanik mięśni przy niewydolności serca na wczesnym etapie.
Kondycja ma znaczenie w obie strony. Nadmiar kilogramów obciąża serce i może nasilać duszność. Tufts podaje, że psom z niewydolnością serca może służyć BCS 5-6 w 9-punktowej skali, czyli nieco wyższy niż cel 4-5 dla zdrowych zwierząt.
Apetyt w niewydolności serca bywa słaby i zmienny. ACVIM zaleca proste kulinarne sposoby na jego poprawę, a Tufts wymienia między innymi:
- mniejsze i częstsze posiłki,
- inną miskę albo inne miejsce karmienia,
- próbę podania karmy ciepłej, w temperaturze pokojowej albo chłodnej,
- zamianę karmy suchej na mokrą o niskiej zawartości sodu.
Tauryna i karmy bezzbożowe
Tauryna to aminokwas, którego niedobór może wywołać kardiomiopatię rozstrzeniową. Według FDA psy zwykle wytwarzają ją same z metioniny i cysteiny, dlatego nie uznaje się jej za niezbędny składnik ich diety. U cocker spanieli opisano jednak DCM związaną z niedoborem tauryny.
Tufts wskazuje, że niektóre rasy mogą potrzebować więcej prekursorów tauryny. U takich psów ryzyko mogą zwiększać diety oparte na jagnięcinie z ryżem, diety bardzo niskobiałkowe oraz bogate w błonnik.
W 2018 roku FDA zaczęła badać zgłoszenia DCM u psów jedzących karmy, w których wśród pierwszych dziesięciu składników dominowały groch, soczewica, inne nasiona roślin strączkowych lub ziemniaki. Związku przyczynowego nie ustalono, a agencja opisała zagadnienie jako złożone i zależne od wielu czynników.
Daty komunikatów i liczby zgłoszeń zawiera historia dochodzenia FDA w sprawie DCM. Przed zmianą karmy u psa z rozpoznaną chorobą serca FDA zaleca rozmowę z lekarzem, a w razie potrzeby z lekarzem specjalistą od żywienia zwierząt.
Potas, magnez i kwasy omega-3 - kiedy je uzupełniać
Leki stosowane w niewydolności serca mogą zmieniać poziom potasu we krwi w obie strony. Według Tufts część leków moczopędnych obniża potas, a inne leki kardiologiczne mogą powodować jego zatrzymywanie, dlatego poziom potasu kontroluje się regularnie w badaniach krwi.
ACVIM zaleca uzupełnianie potasu, z produktów naturalnych lub preparatów, tylko przy stwierdzonym niedoborze. Przy podwyższonym potasie unika się karm i produktów bogatych w ten pierwiastek. Magnez warto kontrolować zwłaszcza w zaawansowanej niewydolności i przy zaburzeniach rytmu.
Kwasy omega-3 ACVIM sugeruje rozważyć szczególnie u psów ze słabym apetytem, utratą mięśni albo zaburzeniami rytmu serca. Tufts dodaje, że mogą one zmniejszać stan zapalny i utratę mięśni.
Chodzi o te same kwasy, które stosuje się w problemach skórnych, czyli kwasy tłuszczowe EPA i DHA. Ilość ustala lekarz, a Tufts zaleca szczególną ostrożność u psów z zaburzeniami krzepnięcia i u tych, które już jedzą karmę bogatą w omega-3.
Kiedy do weterynarza: gdy pies z chorobą serca kaszle, oddycha szybciej lub z wysiłkiem, ma mniej energii albo traci przytomność. Całkowity brak apetytu u psa z chorobą serca według Tufts zwykle oznacza problem z kontrolą choroby lub z lekami i wymaga wizyty.
W skrócie: w etapach A i B1 dieta się nie zmienia. Od etapu B2 ogranicza się sód i dba o smakowitość karmy, a od etapu C liczy się sód ze wszystkich źródeł, białko, kalorie i ochrona mięśni. Potas i magnez uzupełnia się tylko przy niedoborze.
