Dlaczego sód szkodzi przy niewydolności serca?
Sól kuchenna to chlorek sodu, a w diecie psa z chorobą serca liczy się przede wszystkim sód. Tufts wyjaśnia, że sód sprzyja zatrzymywaniu wody w organizmie, a przy niewydolności serca nadmiar płynów jest szkodliwy.
Ograniczenie soli to tylko jeden z elementów żywienia. Równie ważne są białko, kalorie i ochrona mięśni, które razem tworzą dietę przy niewydolności serca. Zbyt gorliwe cięcie soli kosztem smaku karmy może zaszkodzić bardziej, niż pomóc.
Na etykietach karm i w zaleceniach podaje się zawartość sodu, a nie soli. Przy porównywaniu produktów trzeba więc patrzeć na ten sam składnik i tę samą jednostkę.
Sól w diecie psa na kolejnych etapach choroby serca
Stanowisko ACVIM z 2019 roku dotyczące choroby zwyrodnieniowej zastawki mitralnej, najczęstszej choroby serca u psów, nie podaje miligramów sodu na dzień. Opisuje natomiast, jak stopień ograniczenia zmienia się z etapem choroby.
| Etap według ACVIM | Zalecenie dotyczące sodu |
|---|---|
| A i B1 | Brak zaleceń dietetycznych |
| B2 | Łagodne ograniczenie sodu w bardzo smacznej karmie |
| C | Umiarkowane ograniczenie sodu z uwzględnieniem wszystkich źródeł; unikanie żywności przetworzonej i solonej |
| D | Dalsze ograniczenie sodu przy płynie, który nie ustępuje mimo leczenia, o ile nie pogorszy to apetytu i pracy nerek |
Z tabeli wynika ważna rzecz: ograniczenie sodu narasta razem z chorobą. Psu w etapie B1 nie zmienia się diety, a dopiero w etapie D sód ogranicza się najmocniej, i to pod warunkiem, że pies nadal chętnie je.
Jak czytać zawartość sodu w karmie?
Karmy dietetyczne o przeznaczeniu „wspomaganie funkcji serca w chronicznej niewydolności serca” podlegają rozporządzeniu Komisji (UE) 2020/354. Muszą mieć ograniczony sód, najwyżej 2,6 g na kilogram karmy pełnoporcjowej o wilgotności 12%, czyli 0,26%. Na etykiecie podaje się zawartość sodu, potasu i magnezu.
Rozporządzenie przewiduje dla takich karm początkowy okres stosowania do 6 miesięcy. Na etykiecie musi też znaleźć się zalecenie, by przed użyciem i przed przedłużeniem stosowania zasięgnąć opinii lekarza weterynarii.
Gramy na kilogram nie uwzględniają jednak kaloryczności. Dlatego dietetycy z Tufts podają zawartość sodu w miligramach na 100 kcal. Pies je tyle, ile potrzebuje energii, więc ta jednostka pozwala porównywać karmy suche, mokre i przysmaki.
Przeliczenie jest proste. Przykładowa karma z 2,6 g sodu na kilogram i 3500 kcal na kilogram ma około 74 mg sodu na 100 kcal. Wzór to: miligramy sodu w kilogramie podzielone przez liczbę setek kilokalorii w kilogramie.
Ta sama jednostka pokazuje, że niska liczba na etykiecie karmy mokrej nie zawsze oznacza mało sodu. Przykładowa karma mokra z 0,8 g sodu na kilogram i 1000 kcal na kilogram ma 80 mg sodu na 100 kcal, czyli więcej niż wspomniana karma sucha.
Dla porównania Tufts zaleca, by smakołyki do ukrywania tabletek zawierały mniej niż 100 mg sodu na 100 kcal. Wiele przysmaków podaje się codziennie, dlatego ich skład ma znaczenie nie mniejsze niż skład samej karmy.
Gdzie kryje się sól poza karmą?
ACVIM i Tufts zgodnie podkreślają, że sód z karmy to tylko część całości. Do bilansu wlicza się:
- przysmaki i gryzaki, w tym gryzaki dentystyczne i skóry do żucia,
- jedzenie ze stołu, zwłaszcza wędliny, sery i inne produkty przetworzone,
- kąski, w których podaje się tabletki,
- suplementy diety,
- niektóre karmy dla psów starszych, bo według Tufts część z nich ma bardzo dużo sodu.
Tufts zaleca też, by przysmaki i jedzenie ze stołu stanowiły najwyżej 10% dziennych kalorii. Przy chorobie serca ten limit chroni zarówno przed nadmiarem sodu, jak i przed rozregulowaniem diety leczniczej. Te same zasady dotyczą wszystkich przysmaków podawanych obok karmy leczniczej.
Najtrudniejsze bywają kąski do tabletek. Gdy pies dostaje kilka tabletek dziennie, każda zawinięta w plaster wędliny albo kawałek sera dokłada sodu. Bezpieczniejszy jest kawałek karmy mokrej z tej samej diety albo smakołyk o sprawdzonej zawartości sodu.
Zamienniki soli
Zamienniki soli kuchennej zawierają zwykle chlorek potasu, więc nie są neutralne dla psa z chorobą serca. Tufts zwraca uwagę, że część leków kardiologicznych powoduje zatrzymywanie potasu, a jego nadmiar może wywołać osłabienie, apatię, a nawet zapaść.
ACVIM zaleca, by przy podwyższonym potasie unikać karm i produktów bogatych w ten pierwiastek. Domowe dodatki dla psa z chorobą serca przygotowuje się więc bez soli i bez jej zamienników.
Czy można przesadzić z ograniczaniem soli?
Tak, i dlatego ACVIM nie zaleca ostrego ograniczania sodu od początku choroby. W etapie B2 ograniczenie jest łagodne, a stanowisko równocześnie wymaga, by karma była bardzo smaczna i dostarczała dość białka i kalorii.
Powód jest praktyczny. Karma, której pies nie chce jeść, nie spełnia swojej roli, a pies, który przestaje jeść, traci mięśnie. ACVIM zwraca też uwagę, że brak apetytu może zwiększać ryzyko azotemii przy lekach stosowanych w niewydolności serca.
W etapie D ACVIM wprost uzależnia dalsze cięcie sodu od tego, czy nie pogorszy ono apetytu ani pracy nerek. Ocena tego wymaga badań krwi i kontroli wagi, więc decyzję podejmuje lekarz prowadzący.
Kiedy do weterynarza: gdy pies z chorobą serca przestaje jeść po zmianie karmy albo w ogóle traci apetyt. Według Tufts całkowity brak apetytu zwykle oznacza problem z kontrolą choroby lub z lekami. Pilnej wizyty wymaga też osłabienie albo zapaść.
W skrócie: sód ogranicza się od etapu B2, coraz mocniej wraz z postępem choroby. Karmy dietetyczne na serce mają najwyżej 2,6 g sodu na kilogram przy wilgotności 12%. Przysmaki porównuje się w miligramach na 100 kcal.
