Co mierzy skala BCS i dlaczego sama waga nie wystarcza?
Skala BCS ocenia ilość tkanki tłuszczowej, a nie masę ciała. Wytyczne WSAVA zalecają mierzenie masy ciała, kondycji ciała i umięśnienia jedną, stałą metodą, tak by wyniki dało się porównywać w czasie. Zarówno WSAVA, jak i AAHA posługują się skalą 9-punktową.
AAHA zaleca posługiwanie się właśnie skalą 9-punktową i wyłącznie pełnymi liczbami, bez wyników typu 6,5. Ułatwia to porównywanie zapisów między wizytami i między lecznicami, a właścicielowi pozwala mówić tym samym językiem co lekarz.
Według wytycznych AAHA każdy kolejny punkt w tej skali odpowiada mniej więcej 5 procentom tłuszczu więcej, a każdy punkt powyżej 5/9 to około 10 procent nadmiernej masy. Waga pokazuje tylko liczbę - dopiero BCS mówi, czy kryje się za nią nadmiar tłuszczu.
Skala nie jest umowna. AAHA podaje, że 9-punktowy BCS porównano z densytometrią (DEXA), czyli badaniem dokładnie mierzącym ilość tłuszczu w organizmie, i wyniki obu metod są ze sobą powiązane.
Dwa psy o tej samej masie mogą mieć zupełnie inną kondycję. Jeden jest wysoki i umięśniony, drugi niższy i otłuszczony. Dlatego wytyczne łączą ważenie z oceną dłonią i wzrokiem, a nie traktują wagi jako jedynego wskaźnika.
Ocena BCS to punkt startowy, od którego zaczyna się plan redukcji masy krok po kroku. Bez niej trudno ustalić masę docelową i dzienny limit energii.
Jak wyglądają poszczególne wyniki od 1 do 9?
Skala WSAVA dzieli wyniki na trzy grupy: 1-3 to kondycja poniżej ideału, 4-5 kondycja idealna, a 6-9 nadmiar tkanki tłuszczowej. Zestawienie łączy opis skali z przelicznikiem AAHA.
| Wynik BCS | Szacowany nadmiar masy (AAHA) | Co widać i czuć (opis WSAVA w skrócie) |
|---|---|---|
| 1-3 | niedowaga | Żebra, kręgi lędźwiowe i kości miednicy łatwo wyczuwalne lub widoczne, brak wyczuwalnego tłuszczu; przy najniższych wynikach ubytek mięśni |
| 4-5 | brak, kondycja idealna | Żebra łatwo wyczuwalne pod cienką warstwą tłuszczu, talia widoczna z góry za żebrami, brzuch podciągnięty w widoku z boku |
| 6 | około 10 procent | Żebra wyczuwalne pod lekkim nadmiarem tłuszczu, talia widoczna z góry, ale mało wyraźna |
| 7 | około 20 procent | Żebra wyczuwalne z trudem, talia ledwo widoczna lub jej brak, złogi tłuszczu na lędźwiach i u nasady ogona |
| 8-9 | około 30-40 procent | Żebra niewyczuwalne lub tylko przy mocnym ucisku, brak talii, zaokrąglony brzuch; przy 9 tłuszcz także na szyi i kończynach |
Przelicznik AAHA jest przybliżeniem. Przy wynikach 8 i 9 traci precyzję, bo skala nie rozróżnia dobrze psów z bardzo dużą ilością tłuszczu.
Wyniki 1-3 to osobny problem. AAHA zaznacza, że psy z niedowagą często tracą zarówno tłuszcz, jak i mięśnie, a mimo to obie oceny zapisuje się oddzielnie. Taki pies potrzebuje diagnostyki i planu odbudowy masy, a nie odchudzania.
Jak w domu sprawdzić, czy pies ma nadwagę?
Ocena zajmuje kilka minut i nie wymaga sprzętu. Najlepiej przeprowadzać ją w tych samych warunkach, np. raz na kilka tygodni, i zapisywać wynik razem z masą ciała.
- Żebra. Dłonie płasko na bokach klatki piersiowej, lekki nacisk. Przy wyniku 4-5 żebra wyczuwa się łatwo, bez przebijania się przez warstwę tłuszczu.
- Widok z góry. Za ostatnimi żebrami powinno być widać wcięcie talii.
- Widok z boku. Linia brzucha unosi się od klatki piersiowej w stronę tylnych nóg.
- Lędźwie i nasada ogona. Wyczuwalne poduszki tłuszczu w tych miejscach pojawiają się w opisach wyników 7 i wyższych.
- Zapis. Wynik, data i masa ciała w jednym miejscu.
U psów o długiej lub gęstej sierści ocena wzrokowa zawodzi, bo futro maskuje talię. Wtedy decyduje dotyk, a sierść na bokach można przygładzić dłonią lub zmoczyć przy kąpieli, by lepiej uchwycić sylwetkę.
Wytyczne AAHA zalecają, by zespół lecznicy uczył właścicieli oceny kondycji ciała i umięśnienia, a potem weryfikował ich wyniki. Dzięki temu właściciel zauważa niekorzystną zmianę na tyle wcześnie, by skorygować porcję.
Najczęstsze błędy przy ocenie domowej:
- ocena tylko wzrokiem u psa z długą lub gęstą sierścią;
- porównywanie psa z innymi psami zamiast z opisem skali;
- jednorazowa ocena bez zapisu, przez co nie widać trendu;
- mylenie dobrze rozwiniętych mięśni z tłuszczem i odwrotnie.
Dlaczego pies z wynikiem 4-5 może wydawać się za chudy?
Wytyczne WSAVA wyznaczają jako cel dla większości psów wynik 4-5 w skali 9-punktowej i od razu zaznaczają, że części właścicieli taka sylwetka może wydawać się „za chuda”. Dlatego edukacja właściciela ma tu duże znaczenie.
Według WSAVA ryzyko chorób w badaniach rośnie u dorosłych zwierząt powyżej 6/9. Obraz psa z lekką nadwagą łatwo uznać za normę, jeśli wiele psów w otoczeniu wygląda podobnie.
Pomocne jest porównanie z opisem skali, a nie z innymi psami. Przy wyniku 4/9 opis WSAVA mówi o żebrach łatwo wyczuwalnych pod minimalną warstwą tłuszczu i talii dobrze widocznej z góry - i to właśnie ta sylwetka bywa odbierana jako zbyt szczupła.
Jeśli żeber nie da się łatwo wyczuć, a talii nie widać z góry, pies ma nadwagę - nawet gdy waga mieści się w zakresie podawanym dla rasy. Właśnie dlatego docelową masę ciała psa wyznacza się z wyniku BCS, a nie wyłącznie z tabel.
Czym ocena mięśni różni się od oceny tłuszczu?
Skala umięśnienia (MCS) ocenia masę mięśni, a nie tłuszcz. Według WSAVA lekarz ogląda i obmacuje okolice kości skroniowych, łopatek, kręgów lędźwiowych i kości miednicy. Wynik opisuje się jako prawidłowe umięśnienie albo łagodny, umiarkowany lub wyraźny zanik mięśni.
AAHA wskazuje, że regularna ocena umięśnienia pozwala wychwycić kacheksję, czyli utratę mięśni w przebiegu choroby, oraz sarkopenię związaną z wiekiem. Obie mogą pogarszać rokowanie, dlatego warto je rozpoznać wcześnie.
Obie oceny nie są ze sobą bezpośrednio powiązane. WSAVA i AAHA podkreślają, że pies może mieć nadwagę i jednocześnie tracić mięśnie, a nadmiar tłuszczu na żebrach czy brzuchu potrafi ten ubytek zamaskować.
Według WSAVA utrata mięśni jest większa w przebiegu większości chorób ostrych i przewlekłych niż przy zwykłym niedożywieniu, gdy organizm traci głównie tłuszcz. Dotyczy to m.in. psów z chorobami serca, u których zanik mięśni przy chorobie serca wymaga innego podejścia niż sama nadwaga.
Ma to znaczenie także przy odchudzaniu. Celem jest utrata tłuszczu, a nie mięśni, dlatego podczas kontroli lekarz ocenia obie skale osobno.
Co dalej, gdy wynik przekracza 5?
Według AAHA wynik BCS poniżej 4 lub powyżej 5, każdy stopień utraty mięśni i niewyjaśniona zmiana masy powinny skłonić lekarza do rozszerzonej oceny żywieniowej. Obejmuje ona dokładny wywiad, badania i ułożenie planu.
W wywiadzie lekarz pyta o wszystko, co pies zjada: karmę, przysmaki, resztki ze stołu, suplementy i jedzenie do podawania leków. AAHA zwraca uwagę, że o przysmakach właściciele wspominają niechętnie, więc przydaje się wcześniejszy, uczciwy spis.
Przy wysokich wynikach skala ma ograniczenia. AAHA zaznacza, że BCS gorzej sprawdza się u zwierząt z tłuszczem przekraczającym 45 procent masy ciała, a u psów z wynikiem 8/9 i wyższym przydatne są dodatkowe pomiary ciała.
Jako przykład AAHA wymienia wskaźnik tłuszczu ciała (BFI), który lepiej rozróżnia psy z bardzo dużym otłuszczeniem.
Kolejne kroki to ustalenie masy docelowej i tempa redukcji. Bezpieczne tempo utraty kilogramów liczy się procentowo od aktualnej masy psa, a postępy ocenia przy kolejnych ważeniach i ocenach BCS.
W skrócie: BCS ocenia tłuszcz, a MCS mięśnie. Cel to 4-5 w skali 9-punktowej, a każdy punkt powyżej 5 oznacza około 10 procent nadmiernej masy. Ocenę wykonuje się dłonią i wzrokiem, zapisuje razem z masą ciała i powtarza regularnie.
Kiedy do weterynarza: gdy wynik BCS zmienia się bez zmiany diety i ruchu, pies szybko chudnie lub tyje albo traci mięśnie mimo dobrego apetytu. Niewyjaśniona zmiana masy to według AAHA powód do szerszej oceny, a nie tylko do korekty porcji.
