Co pokazują badania u psów, a czego nie pokazują
Najwięcej badań nad probiotykami u psów dotyczy biegunki. Przegląd systematyczny opublikowany w 2019 roku objął 17 badań klinicznych: 12 dotyczyło ostrych, a 5 przewlekłych chorób przewodu pokarmowego. Grupy psów były zwykle małe, a ryzyko błędu w większości prac oceniono jako umiarkowane lub wysokie.
Wnioski autorów przeglądu są ostrożne. Przy ostrej biegunce efekt probiotyków okazał się bardzo ograniczony i być może bez znaczenia klinicznego. Przy przewlekłych chorobach jelit podstawą leczenia pozostała dieta, a dodanie probiotyku nie przyniosło istotnej poprawy.
Pojedyncze badania pokazują jednak, że wybrany szczep może skrócić biegunkę. W jednym z nich szczep Bifidobacterium animalis AHC7 skrócił czas do ustąpienia ostrej biegunki średnio z 6,6 do 3,9 dnia. Taki wynik dotyczy tylko tego szczepu i badanej grupy psów.
Porównywanie prac utrudnia też to, że badano bardzo różne preparaty i dawki. Nazwę szczepu podano tylko w 11 z 17 badań objętych przeglądem.
Według serwisu żywieniowego Uniwersytetu Tufts probiotyki mają najwięcej sensu przy chorobach jelit, a brakuje dowodów, że poprawiają ogólne zdrowie psów zdrowych. Probiotyk jest więc dodatkiem do diety dobranej do problemu jelitowego, a nie jej zamiennikiem.
Probiotyk, prebiotyk i synbiotyk - czym się różnią?
Te trzy nazwy często pojawiają się na jednym opakowaniu, ale oznaczają co innego:
- Probiotyk - żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości przynoszą korzyść zdrowotną gospodarzowi.
- Prebiotyk - niestrawny składnik pożywienia, który korzystnie wpływa na organizm, pobudzając wzrost lub aktywność wybranych bakterii jelitowych.
- Synbiotyk - połączenie probiotyku z prebiotykiem w jednym produkcie.
Prebiotykami są najczęściej fermentowalne frakcje błonnika. Podręcznik weterynaryjny Merck wymienia wśród nich m.in. inulinę, fruktooligosacharydy (FOS), galaktooligosacharydy i wysłodki buraczane. U psów prebiotyki mogą zwiększać liczebność pałeczek kwasu mlekowego i bifidobakterii w jelitach.
Działanie poszczególnych rodzajów włókna pokarmowego opisano w tekście o tym, czym różni się błonnik rozpuszczalny od nierozpuszczalnego.
| Rodzaj | Co zawiera | Przykłady na etykiecie | Na co patrzeć |
|---|---|---|---|
| Probiotyk | Żywe bakterie lub drożdże | Enterococcus faecium, Lactobacillus, Bifidobacterium, Saccharomyces boulardii | Pełna nazwa szczepu i liczba żywych drobnoustrojów |
| Prebiotyk | Pożywkę dla bakterii jelitowych | Inulina, FOS, wysłodki buraczane | Konkretny rodzaj włókna, a nie ogólne słowo „błonnik” |
| Synbiotyk | Oba składniki naraz | Szczep bakterii z dodatkiem inuliny lub FOS | Czy podano szczep i ilość obu składników |
Kiedy probiotyk dla psa może pomóc
Na podstawie obecnych danych można wskazać kilka sytuacji, w których lekarz weterynarii rozważa probiotyk:
- Ostra biegunka - najlepiej przebadane zastosowanie, choć efekt w większości badań był niewielki.
- Biegunka w trakcie antybiotykoterapii - antybiotyki mogą zaburzać mikrobiotę jelit, a szczegóły opisano w tekście o tym, co wiadomo o probiotyku podawanym przy antybiotyku.
- Przewlekła enteropatia - tu podstawą jest dieta, a probiotyk bywa najwyżej uzupełnieniem.
Przy przewlekłych chorobach jelit wyniki bywają rozczarowujące. W jednym badaniu remisja po mieszance probiotycznej następowała później niż po lekach (mediana 10,6 wobec 4,8 dnia), choć po 90 dniach obie grupy nie różniły się. W innym synbiotyk dodany do diety nie zmienił oceny nasilenia objawów.
Nawet przy ostrej biegunce probiotyk nie zmienia podstaw postępowania, czyli właściwego żywienia i uważnej obserwacji psa. Te zasady opisano w tekście o tym, co podawać psu przy biegunce. Preparat może je co najwyżej uzupełnić.
U zdrowego psa probiotyk podawany „na odporność” czy „na wszelki wypadek” nie ma natomiast udowodnionego działania. Według podręcznika Merck trwałą poprawę stanu jelit najpewniej daje długofalowa zmiana diety, a nie sam dodatek bakterii.
Badano też wpływ niektórych pałeczek kwasu mlekowego, np. Lactobacillus rhamnosus, na atopowe zapalenie skóry. Podręcznik Merck opisuje to jako możliwość, a nie potwierdzony efekt. Świąd i zmiany skórne wymagają najpierw diagnostyki problemów skórnych o podłożu alergicznym.
Dlaczego liczy się szczep, a nie sama nazwa „probiotyk”
Działanie probiotyku zależy od konkretnego szczepu, dawki i składu mieszanki. Wynik uzyskany z jednym preparatem nie przenosi się automatycznie na inny produkt, nawet z tym samym gatunkiem bakterii na etykiecie.
Z tego powodu probiotyk dla psa ocenia się po pełnej nazwie szczepu, liczbie żywych drobnoustrojów i informacji o kontroli jakości, a nie po haśle na opakowaniu. Te same trzy kryteria pomagają oddzielić konkret od obietnic, gdy na etykietach porównuje się poszczególne probiotyki dla psów.
Bakterie muszą też przeżyć kontakt z kwasem żołądkowym i żółcią, a w jelitach zwykle utrzymują się tylko przejściowo. Podręcznik Merck zwraca uwagę, że pałeczki Lactobacillus stanowią jedynie niewielką część naturalnej mikrobioty jelit psa.
Osobny problem to jakość. W kanadyjskim badaniu 25 preparatów weterynaryjnych żadna etykieta nie podawała szczepu bakterii, a spośród 15 produktów deklarujących liczbę żywych drobnoustrojów tylko 4 spełniły tę deklarację. Na części etykiet znalazły się nazwy bakterii, które nie istnieją.
W Unii Europejskiej niektóre szczepy, m.in. dwa szczepy Enterococcus faecium i szczep Bacillus subtilis, są dopuszczone jako dodatki paszowe dla psów. Dopuszczenie dotyczy stosowania w paszy i nie jest równoznaczne z udowodnioną skutecznością w leczeniu chorób jelit.
Preparat weterynaryjny, ludzki, karma z probiotykiem czy jogurt?
Preparaty dla ludzi różnią się gatunkami, szczepami i liczbą bakterii tak samo jak produkty dla zwierząt. Badania u psów dotyczą konkretnych szczepów, dlatego zamianę preparatu weterynaryjnego na ludzki warto uzgodnić z lekarzem.
Gdy lekarz zaleca konkretny preparat, wskazuje zwykle określony szczep. Zastąpienie go innym produktem „o podobnym składzie” niweczy sens takiego zalecenia, bo efekt zależy właśnie od szczepu, a nie od ogólnej nazwy grupy bakterii.
Karma z dodatkiem probiotyku to słabsza opcja. Bakterie można dodać tylko do karmy suchej, bo obróbka cieplna karm w puszkach je zabija. W badaniu z 2003 roku żadna z 19 suchych karm deklarujących probiotyki nie zawierała żywych bakterii zgodnych z opisem składu.
Brakuje też dowodów, że karmy z probiotykiem dają psu więcej korzyści niż karmy bez niego. Jeśli probiotyk jest wskazany, lepszym wyborem jest skoncentrowany preparat o potwierdzonej kontroli jakości.
Jogurt zawiera żywe kultury w ograniczonej ilości i rodzaju, które nie muszą pasować do problemu psa. Zawiera też laktozę, którą część psów źle toleruje, co może nasilić dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Nie ma również dowodów, by inne produkty spożywcze z żywymi kulturami, np. kiszonki, przynosiły psom korzyść.
Jak rozsądnie wprowadzić probiotyk dla psa
Kilka zasad ułatwia ocenę, czy preparat w ogóle działa:
- wybór szczepu i czas podawania ustala się z lekarzem, najlepiej przy okazji rozmowy o całej diecie psa;
- w tym samym czasie nie zmienia się karmy ani innych dodatków, żeby było wiadomo, co przyniosło efekt;
- dawkowanie podaje producent lub lekarz, bo dla psów nie ma ustalonych zaleceń dawek wynikających z badań klinicznych;
- warto notować konsystencję kału, bo właśnie ją najczęściej oceniano w badaniach nad probiotykami;
- objawy, które nasilają się po włączeniu preparatu, zgłasza się lekarzowi.
Obserwacja przed włączeniem preparatu i po jego odstawieniu chroni przed pochopnymi wnioskami. W jednym z badań psy z przewlekłą biegunką miały lepszy kał przy probiotyku niż przed jego podaniem, ale podobny jak później, gdy jadły już samą dietę bez preparatu.
Probiotyki są ogólnie uznawane za bezpieczne, ale czas utrzymywania się zmian w mikrobiocie po ich odstawieniu pozostaje nieznany. Nie ma więc podstaw, by podawać je bez końca i bez wyraźnego powodu.
Kiedy do weterynarza: gdy biegunce towarzyszą krew w kale, wymioty, apatia lub brak apetytu, gdy biegunka nawraca albo nie ustępuje mimo diety, a także gdy pies chudnie. Probiotyk nie powinien odsuwać w czasie diagnostyki.
W skrócie: probiotyk ma sens głównie przy biegunce i jako dodatek do diety. Dowody są skromne, a efekt zależy od szczepu. Liczą się nazwa szczepu, liczba żywych bakterii i kontrola jakości, a nie hasło na opakowaniu.
