Co przygotować przed rozmową o żywieniu?
Światowe Stowarzyszenie Lekarzy Weterynarii Małych Zwierząt (WSAVA) udostępnia bezpłatne narzędzia do oceny żywieniowej, w tym krótki formularz historii żywienia dla właściciela. Pierwszą część listy kontrolnej WSAVA do oceny żywieniowej również wypełnia właściciel.
Lista prosi o wypisanie marek, nazw produktów i ilości wszystkich pokarmów, przysmaków, przekąsek, produktów do higieny zębów, gryzaków ze skóry i jedzenia używanego do podawania leków. Osobno pyta o suplementy, na przykład witaminy, glukozaminę czy kwasy tłuszczowe.
| Co zapisać | Szczegóły według listy WSAVA |
|---|---|
| Każdy produkt | marka i nazwa, forma (sucha, mokra, przygotowana w domu), ilość, liczba podań i data rozpoczęcia |
| Sposób odmierzania | wielkość miarki przy karmieniu na objętość, wielkość puszki przy karmie mokrej |
| Przysmaki i gryzaki | rodzaj i ilość, także produkty do pielęgnacji zębów |
| Jedzenie do podawania leków | co jest używane i jak często |
| Suplementy | nazwa produktu i podawana ilość |
| Tryb życia psa | aktywność, ocena masy ciała przez właściciela, czas w domu i na zewnątrz |
Dokładne ilości mają znaczenie praktyczne. W części dla lekarza lista przewiduje obliczenie obecnego spożycia energii na podstawie historii żywienia i porównanie go z zalecanym. Bez wagi lub wielkości miarki i puszki taki rachunek jest tylko przybliżeniem.
Do listy warto dołączyć zdjęcia etykiet obecnych karm. Na co zwrócić uwagę na opakowaniu, wyjaśnia tekst o tym, jak odczytać etykietę karmy dietetycznej.
Jak lekarz ocenia stan odżywienia psa?
Część listy wypełniana przez lekarza zaczyna się od masy ciała obecnej i idealnej, oceny kondycji ciała w skali 9- lub 5-punktowej oraz oceny masy mięśniowej: prawidłowej albo z łagodnym, umiarkowanym lub ciężkim zanikiem.
Według WSAVA ocena kondycji ciała mierzy zapasy tłuszczu, a ocena mięśni pokazuje ich stan, na który wpływają choroby i wiek. Sposób oceny sylwetki psa wyjaśnia opis skali kondycji ciała BCS.
Lista wymienia też czynniki ryzyka, przy których ocena żywieniowa musi zostać rozszerzona. Należą do nich między innymi:
- zaburzenia przewodu pokarmowego w wywiadzie, takie jak wymioty, biegunka, nudności, wzdęcia czy zaparcia,
- przebyte lub trwające choroby,
- przyjmowane leki lub suplementy,
- nietypowa dieta, na przykład surowa, domowa lub wegetariańska,
- przekąski, przysmaki i jedzenie ze stołu powyżej 10% dziennych kalorii,
- ocena kondycji ciała poniżej 4 lub powyżej 5 w skali 9-punktowej, zanik mięśni lub niewyjaśniona zmiana masy ciała,
- choroby zębów oraz zła kondycja skóry i sierści.
Pies z rozpoznaną chorobą spełnia co najmniej jeden z tych warunków, więc według listy WSAVA wymaga rozszerzonej oceny żywieniowej.
Rozszerzona ocena obejmuje między innymi wyniki badań krwi, takie jak glukoza, albuminy, białko całkowite, elektrolity, mocznik, kreatynina i tyroksyna, a także morfologię, badanie kału i moczu. Lekarz ocenia też skórę i sierść, na przykład łatwe wypadanie włosów, cienką lub suchą, łuszczącą się skórę.
Jakie pytania o dietę psa zadać weterynarzowi?
Lista kontrolna WSAVA kończy się zaleceniami dla właściciela: nową dietą, wielkością porcji w miarkach, puszkach lub gramach, liczbą posiłków dziennie, przysmakami i sposobem monitorowania. Wynika z tego praktyczna lista pytań:
- Jakie jest przeznaczenie zaleconej karmy i dlaczego wybrano właśnie ją?
- Ile podawać na porcję i w ilu posiłkach dziennie?
- Jak długo stosować dietę i kiedy będzie kontrola?
- Czy lepsza będzie forma sucha, mokra, czy obie?
- Czy wolno dawać przysmaki, a jeśli tak, jakie i ile?
- Jak podawać leki i suplementy, skoro jedzenie użyte do ich podania też się liczy?
- Co robić, jeśli pies nie będzie chciał jeść nowej karmy?
Cailin R. Heinze z Uniwersytetu Tufts zachęca, by przy wątpliwościach zapytać lekarza, dlaczego zalecił daną dietę. Zrozumienie celu diety ułatwia jej konsekwentne stosowanie przez wszystkich domowników.
Ta sama autorka ostrzega przed samodzielnym diagnozowaniem alergii pokarmowej za pomocą karm kupionych bez udziału lekarza, bo często prowadzi to do fałszywych rozpoznań i niewłaściwego postępowania. Takie próby warto omówić przed ich rozpoczęciem.
Przy kamicy moczowej Heinze zaznacza, że diety nie są w 100% skuteczne, a kamienie mogą zablokować odpływ moczu i zagrażać życiu. Dlatego przy tej chorobie pytanie o plan badań kontrolnych jest równie ważne jak pytanie o samą karmę.
Przy pytaniu o porcję warto poprosić o konkretną jednostkę. Lista WSAVA przewiduje zapis porcji w miarkach, puszkach albo gramach, a przy odmierzaniu miarką liczy się jej pojemność. Ta sama porcja podana w różnych jednostkach łatwo prowadzi do nieporozumień między domownikami.
Część odpowiedzi można przygotować wcześniej, korzystając z tekstów o wyborze formy diety, o czasie trwania diety i o nagrodach przy karmie weterynaryjnej.
Co ustalić w sprawie kontroli?
Według listy WSAVA zalecenia dotyczące monitorowania mogą obejmować masę ciała, ocenę kondycji ciała i masy mięśniowej, ilość zjadanego pokarmu, apetyt, objawy ze strony przewodu pokarmowego, aktywność oraz ogólny wygląd psa.
Heinze podkreśla, że zwierzę wymagające specjalnej diety powinno być ściśle monitorowane przez lekarza weterynarii. Przed wyjściem z gabinetu warto więc ustalić termin kontroli, zakres badań i objawy, przy których trzeba zgłosić się wcześniej.
Lista przewiduje też odnotowanie, czy lekarz zalecił zmianę ilości energii, samej diety albo sposobu karmienia. Każdą z tych zmian dobrze mieć zapisaną, bo przy kolejnej wizycie łatwiej ocenić, która z nich przyniosła efekt.
W domu przydaje się prosty dziennik: masa ciała mierzona w stałych odstępach, zjedzona ilość karmy i wszystkie odstępstwa od diety. Taki zapis jest dla lekarza pewniejszy niż odtwarzanie wydarzeń z pamięci.
Domownicy, inne zwierzęta i jedzenie spoza miski
Lista WSAVA zwraca uwagę także na otoczenie psa: inne zwierzęta w domu, inne osoby i źródła jedzenia, zajęcia i aktywność oraz czynniki stresujące. Dieta weterynaryjna działa tylko wtedy, gdy wszyscy domownicy stosują te same zasady.
Warto więc powiedzieć lekarzowi, kto karmi psa, czy pies ma dostęp do miski innego zwierzęcia i czy dostaje coś na spacerach. Przy kilku zwierzętach w domu może być potrzebny osobny sposób karmienia.
Lista zaleca też, by lekarz omówił z właścicielem wprost jedzenie ze stołu, suplementy i sposób podawania leków. Te trzy obszary łatwo pominąć, bo nie kojarzą się z karmą.
Po wizycie można sięgnąć po materiały WSAVA dla właścicieli. Wytyczne dotyczące wyboru karmy są dostępne także po polsku, a osobna infografika podsumowuje możliwe ryzyka diet opartych na surowym mięsie.
WSAVA przygotowało również poradnik o korzystaniu z internetu w sprawach żywienia psa, z listą rzetelnych źródeł. Informacje znalezione w sieci warto jednak omówić z lekarzem, zanim wpłyną na dietę chorego psa.
Gdy pies nie chce jeść nowej karmy
Rozszerzona ocena WSAVA obejmuje zmiany w jedzeniu i zachowaniu, które lekarz powinien znać: zmniejszone lub zwiększone jedzenie, nieprawidłowe żucie lub połykanie, nudności, wymioty i ulewanie.
O każdej z tych zmian lepiej powiedzieć lekarzowi wprost, zamiast samodzielnie wracać do poprzedniej karmy. Sposoby zachęcania do jedzenia przy chorobie nerek opisuje tekst o tym, co robić, gdy pies z chorymi nerkami odmawia jedzenia.
Kiedy do weterynarza: gdy pies przestaje jeść, wymiotuje, ma biegunkę lub traci masę ciała po zmianie diety. Nie warto wtedy czekać do planowanej kontroli ani samodzielnie zmieniać karmy.
W skrócie: przed wizytą spisać wszystko, co pies je, z ilościami i suplementami. Z gabinetu wyjść z nazwą i przeznaczeniem diety, porcją, liczbą posiłków, zasadami dla przysmaków i leków, czasem stosowania oraz terminem kontroli.
