Rozpuszczalny i nierozpuszczalny - dwa różne mechanizmy
Błonnik to węglowodany roślinne, których nie rozkładają enzymy trawienne ssaków. Poszczególne rodzaje różnią się rozpuszczalnością w wodzie i tym, jak łatwo fermentują je bakterie jelitowe. Zwykle im lepiej błonnik się rozpuszcza, tym szybciej i pełniej fermentuje.
- Błonnik nierozpuszczalny, np. celuloza i otręby pszenne, przechodzi przez jelita w dużej mierze bez zmian. Zwiększa objętość kału i częstość wypróżnień.
- Błonnik rozpuszczalny, np. pektyny, guma guar i inulina, tworzy żele, wiąże wodę w jelicie i spowalnia trawienie.
- Błonnik mieszany, np. wysłodki buraczane, łuski babki płesznik i otręby owsiane, łączy obie frakcje w różnych proporcjach.
Fermentowalny błonnik rozpuszczalny nazywa się prebiotycznym, bo odżywia korzystne bakterie jelitowe. Dlatego trafia też do preparatów razem z bakteriami, o których więcej w tekście o tym, jak ocenić sens podawania probiotyku.
| Rodzaj błonnika | Przykłady | Główne działanie |
|---|---|---|
| Nierozpuszczalny | Celuloza, otręby pszenne | Zwiększa objętość kału i częstość wypróżnień |
| Rozpuszczalny | Pektyny, guma guar, inulina | Wiąże wodę, tworzy żel, łatwo fermentuje |
| Mieszany | Wysłodki buraczane, babka płesznik, otręby owsiane | Łączy oba efekty, zależnie od proporcji frakcji |
Nadmiar szybko fermentującego błonnika może jednak zaburzać trawienie i powodować gazy oraz dyskomfort brzucha. Różnice w rodzaju i ilości błonnika mogą też tłumaczyć, dlaczego ten sam pies na jednej karmie ma luźny kał, a na innej prawidłowy.
Błonnik dla psa przy biegunce z jelita grubego
Biegunka z jelita grubego wygląda inaczej niż z jelita cienkiego. Pies wypróżnia się częściej i pilniej, ale małymi porcjami. W kale bywa śluz i świeża krew, a defekacji może towarzyszyć parcie. Utrata masy ciała i wymioty zdarzają się rzadziej.
Według podręcznika weterynaryjnego Merck dodatek błonnika łagodzi biegunkę u wielu zwierząt z zapaleniem okrężnicy. Błonnik zmniejsza ilość wolnej wody w kale, wydłuża czas pasażu, zwiększa objętość treści jelitowej i poprawia kurczliwość mięśniówki jelita. Może też wiązać część toksyn.
Fermentowalne węglowodany, np. fruktooligosacharydy, są rozkładane przez bakterie okrężnicy do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych: octowego, propionowego i masłowego. Związki te wspierają błonę śluzową jelita i jego prawidłową ruchliwość.
W praktyce stosuje się babkę płesznik, grube otręby pszenne albo gotową karmę weterynaryjną o podwyższonej zawartości błonnika. Dietę próbną podaje się wyłącznie przez co najmniej 2 tygodnie, a po ustabilizowaniu stanu ilość błonnika często można zmniejszyć lub wrócić do zwykłej karmy.
Sam błonnik zwykle nie wystarcza jednak, by opanować biegunkę z jelita grubego u psa. Przy nasilonym zapaleniu lekarz łączy dietę z leczeniem, a czasem zamiast diety wysokobłonnikowej wybiera karmę z nowym dla psa lub hydrolizowanym białkiem.
Dlaczego „włókno surowe” na etykiecie nie mówi wszystkiego
Na etykiecie karmy podaje się zwykle maksymalną zawartość włókna surowego. Ta metoda obejmuje większość, ale nie całość błonnika nierozpuszczalnego i całkowicie pomija frakcję rozpuszczalną.
Skoro to wartość maksymalna, rzeczywista ilość włókna surowego może być wyraźnie niższa. Z kolei w karmach bogatych w błonnik rozpuszczalny błonnik całkowity bywa znacznie wyższy od liczby z etykiety.
Błonnik pokarmowy całkowity mierzy się dokładniej, ale badanie jest drogie i dla karm komercyjnych rzadko podaje się jego wynik. Dwie karmy o podobnym włóknie surowym mogą więc działać na jelita zupełnie inaczej.
Pozostałe pozycje deklaracji składu omówiono w tekście o tym, jak czytać skład na opakowaniu karmy leczniczej.
Dynia, otręby czy babka płesznik?
Domowe dodatki zawierają bardzo różne ilości błonnika. Według zestawienia Uniwersytetu Tufts łyżka stołowa dyni z puszki ma około 0,4 g błonnika całkowitego, otrębów pszennych około 1,6 g, a łusek babki płesznik około 3,5 g, w większości rozpuszczalnego.
Warzywa, takie jak dynia czy fasolka szparagowa, dostarczają zmiennych i zwykle niewielkich ilości błonnika. Przy dodawaniu błonnika obowiązuje kilka zasad:
- o dodatku i jego ilości decyduje lekarz weterynarii, a weterynaryjne karmy wysokobłonnikowe mają dokładniej określony skład niż domowe mieszanki;
- błonnik wprowadza się stopniowo, przez kilka dni do kilku tygodni;
- nie stosuje się ludzkich preparatów z ksylitolem ani innymi słodzikami, tylko czyste źródła bez dodatków smakowych i barwników;
- przy gazach i bólu brzucha po zwiększeniu ilości błonnika wraca się do mniejszej porcji i informuje lekarza.
Błonnik ma znaczenie także poza jelitami, bo może wspierać m.in. odchudzanie i kontrolę cukrzycy. Więcej na ten temat w tekście o tym, jak węglowodany i błonnik wpływają na psa z cukrzycą.
Kiedy więcej błonnika to zły kierunek?
Błonnik dla psa nie jest uniwersalnym sposobem na luźny kał. U psa, który chudnie lub wymiotuje, kłopot może dotyczyć jelita cienkiego, a wtedy dokładanie otrąb nie wystarczy.
Według podręcznika Merck, jeśli przy zapaleniu okrężnicy nie pomaga ani dieta wysokobłonnikowa, ani hipoalergiczna, można spróbować karmy o niskiej zawartości resztek pokarmowych, najlepiej z dodatkiem FOS. To dieta o przeciwnym założeniu niż karma bogata w błonnik.
Dieta próbna może więc mieć trzy kierunki: karmę lekkostrawną, wysokobłonnikową albo hipoalergiczną. Wybór zależy od objawów i wyników badań, a efekt ocenia się po co najmniej 2 tygodniach wyłącznego karmienia. W tym czasie zmienia się tylko jeden element diety, żeby wynik był czytelny.
Różnice między biegunką krótkotrwałą a nawracającą, również w żywieniu, opisano w tekście o tym, czym różni się żywienie przy biegunce ostrej i przewlekłej.
Kiedy do weterynarza: gdy w kale pojawia się krew, biegunka trwa mimo zmiany diety, pies chudnie, wymiotuje albo jest osowiały. Utrata masy ciała i wymioty mogą wskazywać, że problem obejmuje także jelito cienkie.
