Dlaczego przy chorobie trzustki tak dużo zależy od jedzenia?
Zapalenie trzustki to najczęstsza choroba zewnątrzwydzielniczej części tego narządu u psów. Może mieć przebieg łagodny lub ciężki, krótkotrwały albo długotrwały. Dieta ma znaczenie na każdym etapie: jako czynnik ryzyka, element leczenia i sposób zapobiegania nawrotom.
Za częsty czynnik ryzyka u psów uważa się zjadanie odpadków, dużych ilości resztek ze stołu i innego nieodpowiedniego jedzenia. Część psów źle znosi diety bogate w tłuszcz. Choroba wiąże się też z wysokim poziomem tłuszczów we krwi, zwłaszcza trójglicerydów.
Ogólne zasady żywienia przy kłopotach z przewodem pokarmowym opisuje artykuł o ogólnych zasadach diety jelitowej.
Częściej chorują niektóre rasy: sznaucery miniaturowe, yorkshire teriery, cocker spaniele, jamniki, pudle i psy zaprzęgowe. Sznaucery miniaturowe są wyraźnie nadreprezentowane, prawdopodobnie z przyczyn genetycznych. U angielskich cocker spanieli opisuje się odrębną, autoimmunologiczną postać przewlekłego zapalenia trzustki.
Inne czynniki ryzyka to m.in. ciężkie urazy, zabiegi chirurgiczne, niektóre leki, nadczynność kory nadnerczy i nadwaga.
Karmienie w czasie ostrego rzutu choroby
Ciężkie zapalenie trzustki objawia się brakiem apetytu, wymiotami, osłabieniem, bólem brzucha, odwodnieniem i biegunką. Łagodne może przebiegać bez wyraźnych objawów albo z gorszym apetytem, apatią i biegunką.
Na podejrzenie naprowadza często połączenie wymiotów i bólu brzucha z niedawnym zjedzeniem czegoś nieodpowiedniego. Rozpoznanie potwierdza się badaniami krwi, zdjęciem RTG lub USG jamy brzusznej, a czasem biopsją trzustki.
Kiedy do weterynarza: wymioty, ból brzucha, osłabienie, odmowa jedzenia lub objawy odwodnienia wymagają szybkiej wizyty, zwłaszcza gdy pojawiły się po zjedzeniu tłustego jedzenia albo resztek ze stołu. Ciężkie zapalenie trzustki leczy się w lecznicy, m.in. płynami podawanymi dożylnie.
W ciężkim rzucie podstawą leczenia są płyny, leki przeciwbólowe oraz leki ograniczające nudności i wymioty. Dieta dochodzi do tego leczenia jako jego część, a nie zamiennik.
Głodzenie nie jest standardem. Wstrzymanie karmienia przez usta stosuje się tylko wtedy, gdy pies wymiotuje w sposób, którego nie udaje się opanować mimo leków. Żywienie przez przewód pokarmowy uznaje się za korzystniejsze od żywienia dożylnego.
O tym, kiedy i czym karmić psa w lecznicy, decyduje lekarz. U psów karma podawana w tym okresie powinna zawierać mniej niż 20 g tłuszczu na 1000 kcal.
Po powrocie z lecznicy pies je karmę zaleconą przy wypisie, w ilości i porach ustalonych przez lekarza. Dokładanie innych produktów, nawet na zachętę do jedzenia, nie jest w tym okresie dobrym pomysłem.
Zapalenie trzustki u psa - dieta niskotłuszczowa w liczbach
U psów z łagodną postacią choroby zwykle zmienia się karmę na niskotłuszczową i wprowadza niskotłuszczowe przysmaki. Według podręcznika Merck Veterinary Manual dieta zawierająca poniżej 20 g tłuszczu na 1000 kcal jest warunkiem powodzenia leczenia.
Psy z łagodną postacią choroby ocenia się też pod kątem czynników ryzyka i chorób towarzyszących: wysokiego poziomu trójglicerydów, podwyższonego wapnia we krwi czy przyjmowanych leków. Od tych wyników zależy, jak długo i jak ściśle trzeba ograniczać tłuszcz.
Ta sama wartość w przeliczeniu na 100 kcal to mniej niż 2 g tłuszczu. Odnosi się ona do energii, a nie do masy karmy.
Sam procent tłuszczu z opakowania nie wystarcza do oceny, bo karmy różnią się kalorycznością i zawartością wody. Sposób przeliczenia opisuje tekst o przeliczaniu tłuszczu na 1000 kcal.
| Sytuacja | Zalecenia żywieniowe w źródłach |
|---|---|
| Ciężki rzut, wymioty niedające się opanować | Czasowe wstrzymanie karmienia przez usta, decyzja lekarza w lecznicy |
| Ciężki rzut po opanowaniu wymiotów | Żywienie przez przewód pokarmowy, karma poniżej 20 g tłuszczu na 1000 kcal |
| Łagodne zapalenie | Karma niskotłuszczowa i niskotłuszczowe przysmaki |
| Zdrowienie po epizodzie wywołanym tłustym jedzeniem, przy prawidłowych tłuszczach we krwi | Karma niskotłuszczowa, zwykle weterynaryjna, później możliwy powrót do zwykłej karmy |
| Nawracające epizody | Dalsza diagnostyka i długotrwała dieta niskotłuszczowa |
| Nadwaga | Redukcja masy ciała, która może zmniejszać ryzyko |
Karmy kupowane w zwykłych sklepach zoologicznych lub spożywczych mogą zawierać zbyt dużo tłuszczu, dlatego część psów potrzebuje weterynaryjnych karm niskotłuszczowych. Nieliczne wymagają diety domowej o możliwie najniższej zawartości tłuszczu, ale to rzadkość.
Dieta niskotłuszczowa na co dzień
Nawet dobrze dobrana karma nie zadziała, jeśli obok niej trafiają do miski tłuste dodatki. W domu pomagają proste zasady:
- jedna zalecona karma, bez dosypywania innych karm i mieszanek,
- porcje odmierzane wagą kuchenną, a nie na oko,
- przysmaki wliczane do dziennej porcji i wybierane spośród niskotłuszczowych,
- każda zmiana karmy lub dodatku dopiero po rozmowie z lekarzem.
Czy po wyleczeniu pies wraca do dawnej karmy?
Zależy to od przyczyny i przebiegu choroby. Gdy pies ma prawidłowy poziom tłuszczów we krwi, a zapalenie wywołało zjedzenie czegoś nieodpowiedniego, dieta niskotłuszczowa obowiązuje w okresie zdrowienia. Po całkowitym wyzdrowieniu taki pies może wrócić do zwykłej karmy.
Inaczej jest przy nawrotach. Kolejne epizody są sygnałem do dalszej diagnostyki i zwykle do długotrwałej diety niskotłuszczowej.
Część psów po prostu źle znosi tłuste jedzenie. Reagują dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi, wzrostem tłuszczów we krwi albo zapaleniem trzustki. U takich psów powrót do bogatszej w tłuszcz karmy niesie ryzyko, więc dieta uboższa w tłuszcz zostaje na dłużej.
Osobną grupą są psy z wysokim poziomem trójglicerydów we krwi. Ciężka hipertriglicerydemia, zwykle od 500 mg/dl, jest czynnikiem ryzyka zapalenia trzustki, dlatego takie psy wymagają stałej kontroli i diety ustalonej z lekarzem.
Decyzję o powrocie do dawnego jedzenia podejmuje lekarz. Jeśli powrót jest możliwy, przeprowadza się go stopniowo, a tłuste resztki ze stołu nie wracają do jadłospisu psa.
Przysmaki, resztki ze stołu i dostęp do śmieci
Dla psa po zapaleniu trzustki ryzyko często kryje się w dodatkach: tłustym kąsku ze stołu, wyjadaniu ze śmietnika, jedzeniu ściągniętym z blatu. Taka niedyskrecja pokarmowa jest uważana za jeden z częstych czynników ryzyka u psów.
Dlatego w domu zabezpiecza się kosz na śmieci, nie zostawia jedzenia na blatach i ustala z domownikami, że pies nie dostaje resztek. Zwykłe przysmaki zastępuje się niskotłuszczowymi. Przykłady i dzienne limity opisuje tekst o bezpiecznych nagrodach po zapaleniu trzustki.
O diecie psa powinni wiedzieć także opiekunowie na czas wyjazdu, hotel dla zwierząt i goście. Jeden tłusty poczęstunek od kogoś spoza domu potrafi zniweczyć tygodnie konsekwentnego żywienia.
Masa ciała, cukrzyca i inne choroby towarzyszące
Nadwaga może być czynnikiem ryzyka zapalenia trzustki u psów, a jej redukcja może to ryzyko zmniejszyć. U psa z nadmiarem kilogramów dieta po zapaleniu trzustki powinna więc uwzględniać też odchudzanie, opisane w tekście o planie odchudzania psa.
U psów z długotrwałą, łagodną postacią choroby kontroluje się rozwój niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki i cukrzycy. Obie choroby zmieniają zasady żywienia. Przy cukrzycy opisuje je tekst o żywieniu psa z cukrzycą.
Przy niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki do posiłków dodaje się enzymy trzustkowe według zaleceń lekarza. Większość psów może jeść dotychczasową karmę, a przy słabej odpowiedzi na leczenie pomaga karma wysoko strawna, uboga w błonnik i o umiarkowanej zawartości tłuszczu.
U ponad 80% psów z niewydolnością zewnątrzwydzielniczą trzustki stwierdza się niedobór witaminy B12, który uzupełnia lekarz. Gwałtownych zmian diety u takich psów unika się.
W łagodnych przypadkach zapalenia trzustki rokowanie jest dobre, w ciężkich bywa niepewne. Konsekwentna dieta i kontrole u lekarza pozostają najprostszym sposobem ograniczania ryzyka kolejnych rzutów.
W skrócie: karma poniżej 20 g tłuszczu na 1000 kcal, niskotłuszczowe przysmaki, zero resztek ze stołu i dostępu do śmieci. Głodzenie tylko przy niedających się opanować wymiotach. Po pojedynczym epizodzie możliwy powrót do zwykłej karmy, przy nawrotach dieta niskotłuszczowa na dłużej.
