Antybiotyk zmienia mikrobiotę jelit na całe tygodnie
Antybiotyk działa nie tylko na bakterie wywołujące chorobę, ale też na bakterie żyjące w jelitach. W badaniu z 2020 roku 24 zdrowe psy podzielono na trzy grupy. Dwie z nich przez 14 dni otrzymywały metronidazol, a trzecia była grupą kontrolną.
Lek zmniejszył różnorodność bakterii w kale i zmienił skład substancji, które bakterie wytwarzają. Wzrósł wskaźnik dysbiozy, czyli zaburzenia równowagi mikrobioty, a spadła ilość wtórnych kwasów żółciowych. Część zmian nie ustąpiła w pełni jeszcze 4 tygodnie po odstawieniu leku.
W trakcie podawania leku właściciele 9 psów (56 procent) z grup leczonych zgłosili biegunkę. Dla porównania sama zmiana karmy na dietę z hydrolizowanym białkiem, sprawdzana w jednej z grup przed antybiotykiem, nie wywołała wykrywalnych zmian mikrobioty.
Autorzy uznali, że metronidazol wpływa na mikrobiotę i profil metaboliczny kału psa co najmniej przez 4 tygodnie, i zalecili rozwagę przy jego przepisywaniu. Ten mechanizm tłumaczy, dlaczego przy antybiotykoterapii pojawia się pytanie o probiotyk.
Ogólne zasady stosowania takich preparatów opisano w tekście o tym, kiedy probiotyki mają sens przy chorobach jelit.
Czy probiotyk po antybiotyku dla psa ma potwierdzone działanie?
Jedno z nielicznych badań z grupą placebo przeprowadzono w 2019 roku na 22 zdrowych psach laboratoryjnych. Psy dostawały jednocześnie dwa antybiotyki, enrofloksacynę i metronidazol, a do tego synbiotyk, czyli mieszankę bakterii, drożdży i prebiotyku, albo placebo. Badanie było podwójnie zaślepione.
Objawy po antybiotykach okazały się bardzo częste. W pierwszym etapie biegunka wystąpiła u wszystkich psów, wymioty u około 77 procent, a wyraźny spadek apetytu u około 41 procent. Synbiotyk zmniejszył zaburzenia apetytu w obu etapach badania, ale nie zmniejszył częstości wymiotów.
Lepszą konsystencję kału u psów z synbiotykiem zaobserwowano tylko w drugim etapie. Autorzy sugerują, że efekt preparatu mógł utrzymywać się ponad 9 tygodni po jego odstawieniu.
Wyniki mają ograniczenia. Dotyczą małej grupy zdrowych psów i jednej konkretnej mieszanki, a nie psów leczonych z powodu zakażenia. Pies chory może reagować inaczej, a inny preparat nie musi działać tak samo.
Przegląd systematyczny z 2019 roku objął tylko jedną, bardzo małą pracę o biegunce poantybiotykowej u psów. Drożdże Saccharomyces boulardii skróciły w niej biegunkę wywołaną linkomycyną średnio z 6,5 do 2,9 dnia.
| Badanie | Psy | Co podawano | Najważniejszy wynik |
|---|---|---|---|
| Badanie mikrobioty, 2020 | 24 zdrowe psy, w tym grupa kontrolna | Metronidazol przez 14 dni | Zmiany w jelitach co najmniej 4 tygodnie |
| Badanie z placebo, 2019 | 22 zdrowe psy laboratoryjne | Dwa antybiotyki oraz synbiotyk albo placebo | Mniej zaburzeń apetytu, bez wpływu na wymioty |
| Przegląd systematyczny, 2019 | 17 badań klinicznych | Różne probiotyki przy chorobach jelit | Efekt przy ostrej biegunce bardzo ograniczony |
Kiedy podawać probiotyk względem antybiotyku?
Bakterie probiotyczne są wrażliwe na antybiotyki, dlatego zwykle podaje się je w odstępie od leku. W opisanym badaniu z 2019 roku synbiotyk podawano godzinę po antybiotyku, ale autorzy zaznaczyli, że najlepszy schemat nie jest znany.
Inną drogą niż rozdzielanie w czasie jest probiotyk drożdżowy, np. Saccharomyces boulardii, odporny na większość antybiotyków. W badaniu z 2019 roku podawano zarówno bakterie, jak i te drożdże z prebiotykiem.
Dla psów nie da się wskazać zalecanej dawki żadnego probiotyku, bo badania były zbyt zróżnicowane.
Nie wiadomo też, jak długo podawać preparat po zakończeniu antybiotyku. Skoro zmiany mikrobioty po metronidazolu utrzymywały się co najmniej 4 tygodnie, okres po kuracji ma znaczenie, ale jego długość ustala lekarz.
W praktyce lekarz weterynarii ustala trzy rzeczy: czy probiotyk jest potrzebny, który preparat wybrać i jak długo go podawać. Samodzielne przerwanie antybiotyku z powodu luźnego kału nie jest dobrym rozwiązaniem. Lepiej zgłosić objawy i zapytać o ewentualną modyfikację leczenia.
Jaki preparat brać pod uwagę przy antybiotykoterapii
Badania dotyczyły konkretnych mieszanek, a nie probiotyków w ogóle. Działanie probiotyków zależy od szczepu, więc wynik uzyskany z jednym zestawem bakterii nie przenosi się automatycznie na inny produkt. Dlatego probiotyk po antybiotyku dla psa dobiera się do konkretnej sytuacji, a nie według hasła na opakowaniu.
Przy ocenie etykiety liczą się:
- pełna nazwa szczepu, a nie tylko rodzaju bakterii;
- deklarowana liczba żywych drobnoustrojów;
- informacja, czy preparat zawiera bakterie, drożdże, czy oba składniki;
- zgoda lekarza prowadzącego, który zna przepisany antybiotyk.
Jakość preparatów bywa problemem. W kanadyjskim badaniu 25 produktów weterynaryjnych żaden nie podawał na etykiecie szczepu, a z 15 produktów z deklarowaną liczbą bakterii tylko 4 ją spełniały. Deklaracje na opakowaniu warto więc traktować z ostrożnością.
Co jeszcze pomaga jelitom w czasie kuracji
Probiotyk to tylko jeden element. W czasie podawania antybiotyku warto:
- nie zmieniać karmy bez zalecenia lekarza, bo nowa karma utrudnia ocenę, co wywołało biegunkę;
- notować apetyt, wymioty i wygląd kału, czyli te same objawy, które oceniano w badaniach;
- pilnować stałego dostępu do świeżej wody, zwłaszcza przy luźnym kale;
- podawać lek i preparat zgodnie z zaleceniem, bez dokładania przypadkowych suplementów.
Spadek apetytu był w badaniu z 2019 roku częstym objawem i właśnie na niego synbiotyk wpłynął najwyraźniej.
Antybiotyki bywają też podawane po zabiegach chirurgicznych, gdy pies i tak ma słabszy apetyt. Sposoby zachęcania do jedzenia opisano w tekście o tym, jak karmić psa, który po zabiegu odmawia jedzenia.
Kiedy do weterynarza: gdy w trakcie lub po antybiotykoterapii pojawia się krew w kale, wodnista biegunka, powtarzające się wymioty, odmowa jedzenia, apatia albo ból brzucha. Takie objawy wymagają kontaktu z lekarzem, a nie tylko dodania probiotyku.
