Dlaczego obie choroby wyglądają na skórze tak samo?
Atopowe zapalenie skóry to nadwrażliwość na alergeny ze środowiska, np. pyłki roślin lub roztocza kurzu. Alergia pokarmowa to reakcja na składnik jedzenia. Mechanizm wywołania jest inny, ale skutek na skórze podobny: świąd, zaczerwienienie i wtórne zakażenia.
Wytyczne ICADA, międzynarodowego komitetu zajmującego się chorobami alergicznymi zwierząt, wprost stwierdzają, że pies z reakcją na pokarm może być klinicznie nie do odróżnienia od psa z atopią. Sam wygląd skóry nie wystarcza więc do rozpoznania.
W atopii najczęściej zmienione są łapy, pysk, uszy, przednie kończyny i brzuch. W alergii pokarmowej świąd dotyczy zwykle małżowin usznych, łap i brzucha, rzadziej okolicy odbytu i narządów płciowych. Rozkład zmian w dużej mierze się pokrywa.
Obie choroby mogą też występować razem. Alergii pokarmowej często towarzyszy atopia lub alergia na pchły, a pies z kilkoma alergiami reaguje na dietę tylko częściowo. Z tego powodu żywienie psa z chorą skórą planuje się po wykluczeniu innych przyczyn świądu.
Alergia pokarmowa u psa - objawy, które mogą naprowadzić na trop
Najczęstszym objawem jest świąd. Bywa bardzo silny - Merck Veterinary Manual porównuje go ze świądem przy świerzbie. Pies liże i gryzie łapy, drapie uszy, ociera pysk o podłogę, wylizuje brzuch.
Lekarz częściej bierze pod uwagę pokarm, gdy pojawiają się takie sygnały:
- świąd trwa przez cały rok i nie słabnie wyraźnie zimą;
- problemom ze skórą towarzyszą objawy ze strony przewodu pokarmowego;
- nawracają zapalenia ucha zewnętrznego;
- powracają zakażenia skóry gronkowcami lub drożdżakami Malassezia, czasem nawet u psa, który się nie drapie;
- choroba skóry zaczęła się u bardzo młodego albo starszego psa;
- rzadziej pojawia się pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy lub sączące, rozdrapane zmiany na skórze.
Atopia ma własne charakterystyczne zachowania: lizanie i gryzienie łap oraz pocieranie pyska i oczu. U niewielkiej części psów z atopią jedynym objawem są długotrwałe lub nawracające zapalenia uszu, co jeszcze bardziej zaciera granicę między obiema chorobami.
Pojedynczy sygnał niczego nie przesądza. Wytyczne ICADA uznają jednak próbę żywieniową za konieczną u psów ze świądem całorocznym lub z równoczesnymi objawami żołądkowo-jelitowymi.
Łapy i uszy to miejsca, w których objawy widać szczególnie często, dlatego warto wiedzieć, co oznacza sytuacja, gdy pies obgryza łapy, i jak wyglądają nawroty zapalenia ucha zewnętrznego na tle alergii.
Sezonowość i wiek - czym atopia różni się od alergii na pokarm?
Najwięcej wskazówek daje historia choroby. Atopia zaczyna się zwykle między 6. miesiącem a 3. rokiem życia, a jej objawy mogą być sezonowe albo całoroczne, zależnie od alergenu. Alergia pokarmowa może pojawić się w każdym wieku, a jej świąd niewiele zmienia się między porami roku.
| Cecha | Atopowe zapalenie skóry | Alergia pokarmowa |
|---|---|---|
| Co wywołuje reakcję | Alergeny środowiskowe, np. pyłki, roztocza kurzu | Składnik pokarmu, np. wołowina, nabiał, kurczak, pszenica, jagnięcina |
| Wiek pierwszych objawów | Zwykle od 6 miesięcy do 3 lat | Bardzo różny, od poniżej 6 miesięcy do 13 lat; najczęściej młode dorosłe psy |
| Sezonowość | Sezonowe lub całoroczne - zależnie od alergenu | Zwykle bez związku z porą roku |
| Objawy żołądkowo-jelitowe | Mniej typowe | Bardziej typowe |
| Rozpoznanie | Wykluczenie innych chorób; testy alergiczne tylko potwierdzają rozpoznanie kliniczne | Dieta eliminacyjna i próba prowokacji |
| Podstawa postępowania | Kontrola świądu i czynników zaostrzających, np. pcheł i zakażeń | Unikanie składnika, który wywołuje reakcję |
Objawy całoroczne z sezonowymi zaostrzeniami mogą świadczyć o połączeniu obu chorób, jak opisuje Merck Veterinary Manual. Podobny przebieg bywa jednak także w samej atopii, np. przy uczuleniu jednocześnie na roztocza kurzu i pyłki.
Na sezonowość wpływa też rodzaj alergenu. Uczulenie na pyłki daje zwykle świąd w sezonie pylenia, a uczulenie na roztocza kurzu może dawać objawy przez cały rok, przez co atopia upodabnia się do alergii pokarmowej.
Wytyczne ICADA porządkują diagnostykę w kolejnych krokach: najpierw pchły, potem inne pasożyty zewnętrzne, następnie zakażenia gronkowcowe i nadmierny rozrost drożdżaków Malassezia, a dopiero potem reakcja na pokarm. Atopię rozpoznaje się po wykluczeniu lub opanowaniu tych przyczyn.
Czy test z krwi lub sierści wykryje alergię pokarmową?
Nie. Badanie przeciwciał IgE w surowicy, testy ze śliny, testy płatkowe i analiza sierści nie pozwalają wiarygodnie potwierdzić ani wykluczyć alergii pokarmowej. Ujemny wynik nie oznacza, że pies dobrze toleruje dany pokarm.
Wytyczne ICADA idą dalej: testów śródskórnych i badań IgE w surowicy nie należy używać do rozpoznawania reakcji na pokarm. Także w atopii testy nie służą jako badanie przesiewowe. Wykonuje się je dopiero po rozpoznaniu klinicznym, aby je potwierdzić.
Merck Veterinary Manual dopuszcza, by wynik badania krwi pomógł lekarzowi wybrać karmę do próby. Rozpoznanie i tak opiera się jednak na reakcji psa na dietę, a nie na wydruku z laboratorium.
Te same zastrzeżenia dotyczą analizy sierści i badań śliny. Według podręcznika żadna z tych metod nie daje stale trafnych wyników, a badanie śliny nie odróżniało wiarygodnie psów z alergią od zdrowych.
Jak wygląda rozpoznanie przez dietę eliminacyjną?
Dieta eliminacyjna polega na karmieniu psa wyłącznie karmą z białkiem, którego wcześniej nie jadł, albo karmą z białkiem hydrolizowanym. Wytyczne ICADA zalecają co najmniej 8 tygodni takiego żywienia.
Merck Veterinary Manual podaje, że do wychwycenia 95 procent psów z alergią pokarmową może być potrzebne 10 tygodni. W wersji podręcznika dla właścicieli mowa o próbie trwającej do 3 miesięcy.
- Lekarz dobiera karmę z nowym lub hydrolizowanym źródłem białka, biorąc pod uwagę wszystko, co pies jadł wcześniej.
- Przez cały okres próby pies je tylko tę karmę i pije wodę, bez przysmaków, gryzaków i resztek ze stołu.
- Właściciel zapisuje nasilenie świądu i każde odstępstwo od diety.
- Po wyraźnej poprawie następuje prowokacja, czyli powrót do poprzedniego jedzenia.
- Nawrót objawów po prowokacji potwierdza alergię pokarmową.
Objawy po prowokacji mogą pojawić się dopiero po 10-14 dniach. Dlatego pojedyncze składniki wprowadza się nie częściej niż co dwa tygodnie - w ten sposób ustala się, czego dokładnie pies nie toleruje.
Ścisłość obejmuje także leki i otoczenie. Smakowe tabletki przeciwpasożytnicze zwykle zawierają białko wołowe, wieprzowe lub sojowe, a wspólne miski kilku zwierząt sprzyjają podjadaniu. Lekarz może zamienić preparat na wersję bez smaku, a zwierzęta karmi się wtedy osobno.
Sposób przejścia na karmę do próby ustala lekarz. U psa z wrażliwym przewodem pokarmowym przydaje się wiedza o stopniowym przechodzeniu na nową karmę.
Kiedy do weterynarza: przed rozpoczęciem diety eliminacyjnej, bo najpierw trzeba wykluczyć pchły, inne pasożyty oraz zakażenia bakteryjne i drożdżakowe. Pilnej wizyty wymaga nagły obrzęk pyska, pokrzywka, sączące rany po drapaniu oraz świąd połączony z wymiotami, biegunką lub chudnięciem.
Co dalej, gdy pies ma alergię pokarmową i atopię jednocześnie?
Częściowa poprawa na diecie eliminacyjnej nie musi oznaczać, że dieta zawiodła. Może wskazywać na drugą chorobę, np. atopię lub alergię na pchły. Dieta usuwa wtedy jedną przyczynę świądu, a pozostałe wymagają osobnego postępowania.
Dziennik objawów prowadzony w czasie próby pomaga ocenić, czy poprawa była pełna, czy tylko częściowa.
Przy samej alergii pokarmowej podstawą leczenia jest unikanie składnika, który ją wywołuje. Merck Veterinary Manual wskazuje, że w idealnej sytuacji sama dieta wystarcza do pełnej lub niemal pełnej remisji.
Przy atopii lekarz skupia się na kontroli świądu i czynników zaostrzających, takich jak pchły czy zakażenia wtórne. Gdy zakażenia wracają, może być potrzebne dłuższe leczenie przeciwświądowe, także u psa, którego alergia pokarmowa jest już pod kontrolą.
Długotrwałe prowadzenie psa z alergią wymaga dobrej współpracy z lekarzem: jak długo trzymać dietę, które przysmaki są dozwolone, co zrobić po wpadce. Przed wizytą warto spisać pytania o dietę zadawane lekarzowi, żeby niczego nie pominąć.
W skrócie: objawy alergii pokarmowej i atopii pokrywają się, więc rozpoznanie opiera się na historii choroby i próbie żywieniowej. Testy z krwi i sierści nie rozstrzygają. Próba trwa zwykle 8-10 tygodni i kończy się prowokacją, a obie choroby mogą występować u jednego psa.
