Jakie kamienie tworzą się w pęcherzu psa
Podręcznik Merck wymienia trzy najczęstsze rodzaje kamieni moczowych u psów: struwity, szczawiany wapnia i moczany. Rzadziej spotyka się kamienie cystynowe, krzemianowe, z fosforanu wapnia i ksantynowe.
Kamienie powstają, gdy składniki tworzące kryształy osiągają w moczu odpowiednio wysokie stężenie i pozostają w drogach moczowych wystarczająco długo. Przy części rodzajów kamieni znaczenie ma też odczyn moczu. Na wszystkie te czynniki wpływa dieta, ilość oddawanego moczu i zakażenia.
Dieta przy kamicy to coś zupełnie innego niż żywienie psa z niewydolnymi nerkami. Karmy na kamienie mają zmienić skład moczu, a nie odciążyć nerki, dlatego jednej nie zastępuje się drugą.
Dlaczego rodzaj kamienia jest tak ważny
Merck podkreśla, że znajomość składu kamienia jest kluczowa dla oceny, czy można go rozpuścić leczeniem. Pewny wynik daje ilościowa analiza mineralna usuniętego lub wydalonego kamienia w laboratorium.
Zanim kamień trafi do analizy, lekarz szacuje jego rodzaj na podstawie badania moczu, posiewu, odczynu moczu, wyglądu w badaniu obrazowym oraz rasy i wieku psa. Od tej oceny zależy, czy w ogóle warto próbować rozpuszczania dietą.
Same kryształy w moczu to jeszcze nie kamienie. Według Merck kryształy widoczne pod mikroskopem same rzadko powodują objawy. Decyzję o leczeniu podejmuje się na podstawie całego obrazu, a nie pojedynczego wyniku badania moczu.
Objawy, które mogą wskazywać na kamienie
Kamienie w dolnych drogach moczowych mogą powodować bolesne oddawanie moczu, krew w moczu i parcie na mocz. U części psów kamienie wykrywa się przypadkiem, w badaniu obrazowym wykonanym z innego powodu.
Groźniejsza sytuacja powstaje, gdy kamień przemieści się do cewki moczowej i zablokuje odpływ moczu. Merck określa taką niedrożność jako stan nagły.
Kamienie mogą też tworzyć się w nerkach i moczowodach. ACVIM zaleca rozpuszczanie struwitów w nerkach podobnie jak w pęcherzu, a przy niedrożności moczowodu u psa założenie stentu, czyli rurki utrzymującej jego drożność. Dzięki temu zmieniony dietą mocz i leki docierają do kamienia.
Kiedy do weterynarza: natychmiast, gdy pies próbuje oddać mocz, a mocz nie leci lub leci kroplami, gdy jest osłabiony albo wymiotuje. Szybkiej wizyty wymaga też krew w moczu i częste, bolesne oddawanie małych ilości moczu.
Struwity i szczawiany wapnia - porównanie
Dwa najczęstsze rodzaje kamieni różnią się przyczyną, leczeniem i rolą diety. Szczegóły opisują osobne teksty: o tym, jak przebiega rozpuszczanie struwitów karmą, oraz o tym, na czym polega profilaktyka szczawianów wapnia.
| Cecha | Struwity | Szczawiany wapnia |
|---|---|---|
| Główna przyczyna u psów | zakażenie dróg moczowych bakteriami wytwarzającymi ureazę, np. gronkowcami i Proteus | m.in. nadmiar wapnia w moczu; ryzyko zwiększa kwaśny mocz |
| Kto choruje częściej | psy z zakażeniem dróg moczowych; postać jałowa jest u psów rzadka | małe rasy, psy w średnim i starszym wieku |
| Czy dieta je rozpuszcza | tak, razem z leczeniem zakażenia; średnio 1-2 miesiące | nie, kamienie usuwa się mechanicznie |
| Odczyn moczu - cel według Merck | w trakcie rozpuszczania poniżej 6,5 | 6,5-7,5 |
| Ciężar właściwy moczu - cel | w trakcie rozpuszczania poniżej 1,025 | nie wyżej niż 1,020 (ACVIM) |
| Po leczeniu | gdy zakażenie ustąpiło, stała dieta zwykle nie jest potrzebna | częste nawroty, potrzebna długotrwała profilaktyka |
Ciężar właściwy moczu pokazuje, jak bardzo mocz jest zagęszczony. Im niższy wynik, tym bardziej rozcieńczony mocz i tym mniejsze stężenie składników, z których mogą powstawać kryształy.
Na czym polega dieta rozpuszczająca kamienie
Według zaleceń ACVIM z 2016 roku struwity należy rozpuszczać leczeniem zachowawczym, a skuteczność takiego leczenia jest wysoka. U psów obejmuje ono jednocześnie lek przeciwbakteryjny, dobrany najlepiej na podstawie posiewu moczu, oraz specjalną karmę rozpuszczającą struwity.
Merck zaznacza, że w czasie rozpuszczania pies nie powinien dostawać żadnego innego jedzenia ani przysmaków. Nawet niewielkie dodatki mogą zmienić skład moczu i spowolnić efekt.
W praktyce przydaje się kilka domowych zasad:
- wszyscy domownicy wiedzą, że pies nie dostaje niczego poza zaleconą karmą,
- miski innych zwierząt stoją poza zasięgiem psa,
- sposób podawania leków ustala się z lekarzem, bez ukrywania tabletek w jedzeniu,
- na spacerach pilnuje się, by pies nie zjadał znalezionych resztek.
Lekarz kontroluje przestrzeganie diety także w badaniach. Merck podaje, że przy ścisłym karmieniu wyłącznie karmą rozpuszczającą stężenie mocznika we krwi spada poniżej 10 mg/dl, a odczyn i ciężar właściwy moczu mieszczą się w wartościach docelowych z tabeli.
Przebieg rozpuszczania według Merck wygląda zwykle tak:
- Pierwszą kontrolę z badaniem obrazowym wykonuje się zwykle po około 4 tygodniach.
- Pełne rozpuszczenie kamieni w pęcherzu trwa średnio 1-2 miesiące, kamienie w nerkach rozpuszczają się wolniej.
- Kamienie, które po 1-2 miesiącach leczenia się nie zmniejszają, prawdopodobnie nie są struwitami.
ACVIM wskazuje sytuacje, w których rozpuszczanie nie wchodzi w grę: gdy nie da się podawać karmy lub leków, gdy kamień blokuje odpływ moczu albo gdy zakażenia nie udaje się opanować. Kamienie dające objawy, których nie można rozpuścić, usuwa się wtedy metodami jak najmniej inwazyjnymi.
Gdy kamień usunięto zabiegowo, oddaje się go do analizy. Jej wynik decyduje o dalszym żywieniu: inną profilaktykę stosuje się po struwitach, inną po szczawianach czy moczanach.
Karmy stosowane przy kamicy tworzą osobną grupę diet weterynaryjnych, opisaną w tekście o tym, jak działają karmy urinary stosowane przy kamicy.
Rozrzedzony mocz jako wspólna zasada profilaktyki
Przy szczawianach, moczanach i cystynie ACVIM zaleca dążenie do ciężaru właściwego moczu nie wyższego niż 1,020. Cel osiąga się głównie przez zwiększenie ilości wody, którą pies przyjmuje z jedzeniem i z miski.
- ACVIM zaleca karmy o dużej wilgotności, zawierające ponad 75 procent wody.
- Alternatywą jest dolewanie do suchej karmy takiej ilości wody, by wyraźnie zwiększyć ilość wypijanych płynów.
- Suche karmy z dużą ilością sodu, które pobudzają pragnienie, nie powinny zastępować karm mokrych, bo ich efekt wydaje się krótkotrwały, rzędu 3-6 miesięcy.
Merck wymienia obok diety i objętości moczu także częstość jego oddawania jako czynnik wpływający na powstawanie kamieni. Regularne wyprowadzanie psa sprawia, że mocz krócej zalega w pęcherzu, a kryształy mają mniej czasu, by się łączyć.
Różnica między postaciami karmy jest duża. Karma mokra wnosi do diety wodę już w samej misce, natomiast sucha zawiera jej niewiele, więc pies musi wypić odpowiednio więcej. Dla psa skłonnego do kamicy oznacza to bardziej zagęszczony mocz, jeśli nie pije chętnie.
Przy szczawianach ACVIM zauważa, że picie ponad ilość potrzebną do osiągnięcia celu teoretycznie daje jeszcze lepszą ochronę. Praktyczne wskazówki zawiera tekst o tym, jak wygląda dobowe zapotrzebowanie psa na wodę.
Wybór postaci karmy leczniczej warto omówić z lekarzem. Różnice opisuje tekst o tym, jak przebiega wybór między mokrą a suchą karmą weterynaryjną.
Rzadsze kamienie: moczany i cystyna
Moczany są według Merck trzecim pod względem częstości rodzajem kamieni u psów. Szczególnie narażone są dalmatyńczyki z dziedziczną wadą przemiany kwasu moczowego, a mutację tę opisano też u buldogów i czarnych terierów rosyjskich.
U psa rasy niepredysponowanej kamienie moczanowe są sygnałem, by poszukać krążenia obocznego wrotno-układowego, czyli nieprawidłowego naczynia omijającego wątrobę. Leczenie obejmuje karmę o niskiej zawartości puryn, więcej wody, odczyn moczu powyżej 7 i lek dobrany przez lekarza.
Według Merck pełne rozpuszczenie kamieni moczanowych udało się mniej więcej u połowy leczonych w ten sposób dalmatyńczyków, średnio w ciągu około miesiąca. U psów z dziedziczną wadą ACVIM uznaje, że odpowiedni lek może wyraźnie zmniejszyć częstość nawrotów.
Kamienie cystynowe wynikają z wrodzonej wady zwrotnego wchłaniania aminokwasów w kanalikach nerkowych. Merck wymienia wśród ras narażonych buldogi angielskie i francuskie, mastify oraz nowofundlandy. Chorują głównie młode, niekastrowane samce.
Przy cystynie Merck opisuje leczenie karmą o obniżonej zawartości białka, która alkalizuje mocz, w połączeniu z lekiem. W profilaktyce celem jest odczyn moczu powyżej 7,5, a u samców zaleca się kastrację, bo część przypadków zależy od hormonów płciowych.
