Dlaczego u psów struwity wiążą się z zakażeniem
Struwit to fosforan amonowo-magnezowy. Według Merck większość kamieni struwitowych u psów powstaje przy zakażeniu dróg moczowych bakteriami wytwarzającymi enzym ureazę, przede wszystkim gronkowcami i bakteriami z rodzaju Proteus.
Ureaza rozkłada mocznik obecny w moczu. Mocz staje się wtedy zasadowy, a w takim środowisku łatwo wytrącają się kryształy struwitu. Merck wymienia wśród bakterii zdolnych do tego także Klebsiella, Pseudomonas i E. coli.
Zakażenia dróg moczowych częściej dotyczą suk. Merck tłumaczy to krótszą cewką moczową położoną blisko odbytu, przez którą bakterie łatwiej przedostają się do pęcherza. Ryzyko zwiększają też rozcieńczony mocz, zaleganie lub nietrzymanie moczu oraz wady anatomiczne.
Struwity mogą też powstawać bez zakażenia, ale u psów zdarza się to rzadko. Merck opisuje takie przypadki w jednej rodzinie cocker spanieli angielskich i u samców mopsów. Szerszy obraz daje porównanie, w którym zestawiono rodzaje kamieni w pęcherzu i dobór diety.
Z tego wynika najważniejsza zasada leczenia. ACVIM podkreśla, że zakażenie bakteriami wytwarzającymi ureazę jest niezbędnym warunkiem powstawania tych kamieni. Dopóki bakterie pozostają w pęcherzu, mocz pozostaje zasadowy i sprzyja tworzeniu nowych kryształów, nawet przy dobrze dobranej karmie.
Jak działa dieta rozpuszczająca struwity
ACVIM w zaleceniach z 2016 roku uznaje rozpuszczanie struwitów leczeniem zachowawczym za wysoce skuteczne. U psów z zakażeniem obejmuje ono dwa elementy podawane jednocześnie:
- lek przeciwbakteryjny, dobrany najlepiej na podstawie posiewu moczu i antybiogramu,
- karmę rozpuszczającą struwity, która zmienia skład i odczyn moczu.
Karma działa, bo zakwasza mocz i ogranicza ilość składników, z których powstaje struwit, w tym magnezu. W kwaśnym, mniej nasyconym moczu kryształy przestają się odkładać, a istniejący kamień stopniowo się rozpuszcza. Lek usuwa bakterie, które alkalizują mocz.
Merck zaznacza, że w tym czasie pies nie dostaje żadnego innego jedzenia ani przysmaków. Dotyczy to także dodatków do podawania tabletek, resztek ze stołu i karm innych zwierząt w domu.
W domu pomaga kilka prostych zasad:
- cała rodzina wie, że pies je wyłącznie karmę rozpuszczającą,
- karma i miski innych zwierząt są poza zasięgiem psa,
- sposób podawania tabletek ustala się z lekarzem,
- pies ma stały dostęp do świeżej wody.
Mieszanie karmy rozpuszczającej z innymi produktami osłabia jej działanie. Zasady łączenia karm leczniczych opisuje tekst o tym, kiedy dopuszczalne jest łączenie różnych karm weterynaryjnych.
Lekarz ocenia, czy pies je wyłącznie zaleconą karmę, między innymi po wynikach badań. Merck podaje, że przy dobrym przestrzeganiu diety odczyn moczu wynosi poniżej 6,5, ciężar właściwy moczu poniżej 1,025, a stężenie mocznika we krwi jest niskie.
Ile trwa rozpuszczanie i jak przebiega kontrola
| Moment | Co się dzieje |
|---|---|
| Początek leczenia | karma rozpuszczająca jako jedyny pokarm i lek przeciwbakteryjny dobrany przez lekarza |
| Po około 4 tygodniach | badanie kliniczne, badania krwi i moczu oraz RTG lub USG jamy brzusznej |
| Średnio 1-2 miesiące | pełne rozpuszczenie kamieni w pęcherzu; kamienie w nerkach rozpuszczają się wolniej |
| Brak zmniejszenia po 1-2 miesiącach | kamienie prawdopodobnie nie są struwitami i lekarz rozważa inne postępowanie |
| Po zniknięciu kamieni w badaniu | o czasie dalszego podawania karmy i leku decyduje lekarz; Merck zaznacza, że dowody na tradycyjne przedłużanie leczenia są skąpe |
| Kolejne miesiące | według ACVIM posiew moczu co miesiąc przez 2-3 miesiące, później w razie potrzeby |
Kontrolne badanie obrazowe pokazuje, czy kamienie zmniejszają się zgodnie z oczekiwaniami. Od jego wyniku zależy, czy leczenie jest kontynuowane w tej samej postaci, czy lekarz zmienia plan.
Merck zaznacza, że rozpuszczanie może trwać dłużej niż średnio. Przy dużych kamieniach lub wolniejszym efekcie lekarz przedłuża leczenie, opierając się na kolejnych badaniach obrazowych.
ACVIM podkreśla, że badanie ogólne moczu i pomiar odczynu paskiem nie zastępują posiewu. Zakażenie może się utrzymywać, choć w badaniu ogólnym moczu nie widać wyraźnych zmian.
Kiedy rozpuszczanie nie jest możliwe
ACVIM wymienia sytuacje, w których struwitów nie rozpuszcza się karmą:
- pies nie może przyjmować karmy rozpuszczającej lub leków albo są one przeciwwskazane,
- kamień blokuje odpływ moczu, więc nie jest stale omywany zmienionym moczem,
- zakażenia nie udaje się opanować.
Merck dodaje, że niedrożność dróg moczowych jest przeciwwskazaniem do leczenia dietą. Kamienie, które dają objawy i nie mogą być rozpuszczone, ACVIM zaleca usuwać metodami jak najmniej inwazyjnymi.
Kiedy do weterynarza: natychmiast, gdy pies próbuje oddać mocz bez efektu, oddaje go kroplami lub jest wyraźnie osłabiony. Pilnej kontroli wymaga też nasilenie krwi w moczu albo bólu w trakcie rozpuszczania kamieni.
Co po rozpuszczeniu kamieni
Gdy przyczyną było zakażenie i zostało wyleczone, Merck uznaje długotrwałe stosowanie diety za niewskazane. Według ACVIM podstawą zapobiegania nawrotom jest wczesne wykrywanie i leczenie kolejnych zakażeń dróg moczowych.
Inaczej wygląda sytuacja przy rzadkich struwitach jałowych, które częściej nawracają. Psy z taką skłonnością powinny mieć według Merck odczyn moczu w zakresie 6-6,5 i ciężar właściwy moczu poniżej 1,020.
Merck uznaje zakażenia za nawracające, gdy pojawiają się co najmniej 3 razy w ciągu 12 miesięcy, co najmniej 2 razy w ciągu 6 miesięcy albo ponownie w ciągu 3 miesięcy od poprzedniego.
Przy nawracających zakażeniach szuka się ich przyczyny, na przykład kamienia, polipa lub guza w pęcherzu. Merck zaleca usunięcie takiego ogniska, jeśli to możliwe, bo bez tego zakażenia, a z nimi struwity, mogą wracać.
Merck przypomina też, że bakterie w moczu bez objawów zwykle nie wymagają leczenia. Wyjątkiem jest pies, który miał struwity, a w posiewie wykryto bakterie wytwarzające ureazę. Wtedy lekarz może zdecydować o leczeniu mimo braku objawów.
