Dlaczego dieta nie rozpuszcza szczawianów
Podręcznik Merck stwierdza wprost, że kamienie ze szczawianu wapnia u psów nie poddają się rozpuszczaniu leczeniem zachowawczym. Trzeba je usunąć mechanicznie. To zasadnicza różnica w porównaniu ze struwitami, którą przedstawia zestawienie, jakim jest porównanie kamieni struwitowych i szczawianowych.
ACVIM w zaleceniach z 2016 roku preferuje metody jak najmniej inwazyjne. Małe kamienie z pęcherza można usunąć bez otwierania jamy brzusznej, na przykład przez wypłukanie ich z pęcherza w trakcie oddawania moczu wywołanego przez lekarza albo przez wyciągnięcie koszyczkiem w trakcie zabiegu endoskopowego.
Większe kamienie ACVIM proponuje kruszyć laserem lub usuwać przez niewielkie nacięcie skóry. Klasyczne otwarcie pęcherza jest według tych zaleceń mniej pożądane, gdy dostępne są metody mniej inwazyjne.
Szczawiany mogą też powstawać w nerkach i moczowodach. ACVIM dopuszcza kruszenie falą uderzeniową z zewnątrz dla kamieni nerkowych u psów o średnicy do 1,5 cm, a przy kamieniu blokującym moczowód zaleca założenie stentu, który przywraca odpływ moczu.
Nie każdy kamień trzeba usuwać od razu. Według ACVIM kamienie bez objawów, zbyt duże, by przedostać się do cewki moczowej, lub zbyt nieregularne, by ją zablokować, mogą wymagać jedynie okresowej obserwacji. Gładkie kamienie wielkości zbliżonej do światła cewki usuwa się, bo grożą niedrożnością.
Które psy chorują częściej
Merck wskazuje, że szczawiany wapnia częściej tworzą się u psów małych ras. Wśród przykładów wymienia:
- sznaucera miniaturowego,
- chihuahua,
- bichon frise,
- yorkshire terriera,
- shih tzu i lhasa apso.
Przynależność do rasy z tej listy nie oznacza choroby, a pies innej rasy także może mieć szczawiany. Rodzaj kamienia potwierdza dopiero analiza usuniętego kamienia, a bez niej dobór diety opiera się wyłącznie na przypuszczeniach.
Chorują zwykle psy w średnim i starszym wieku, choć problem może dotyczyć też młodych zwierząt. Merck zaleca szukanie przyczyn nadmiaru wapnia w moczu, które da się leczyć, takich jak hiperkalcemia, nadczynność kory nadnerczy czy pierwotna nadczynność przytarczyc.
ACVIM zaleca u takich psów badanie wapnia całkowitego i zjonizowanego we krwi oraz parathormonu. Wyrównanie lub kontrola podwyższonego wapnia we krwi pomaga zapobiegać nawrotom kamieni, dlatego te badania poprzedzają ustalenie diety.
Ważne są też choroby współistniejące, na przykład przewlekła choroba nerek albo choroba serca. Mają one własne wymagania żywieniowe, które trzeba pogodzić z profilaktyką kamicy.
Jak wygląda dieta po usunięciu kamieni
ACVIM streszcza profilaktykę szczawianów w trzech zasadach: zmniejszyć zagęszczenie moczu, unikać jego zakwaszania i unikać karm z nadmiarem białka. Merck dodaje, że karma powinna być wilgotna i mieć obniżoną zawartość białka, wapnia i sodu.
| Cel | Jak go osiągnąć w żywieniu | Wartość podawana w źródłach |
|---|---|---|
| Rozrzedzony mocz | karma mokra albo woda dolewana do suchej karmy | ciężar właściwy moczu nie wyższy niż 1,020 (ACVIM) |
| Mocz niezakwaszony | karma, która nie zakwasza moczu; przy uporczywie kwaśnym moczu lek dobrany przez lekarza | odczyn moczu 6,5-7,5 (Merck); ryzyko rośnie przy pH poniżej 6,6 (ACVIM) |
| Umiarkowane białko | unikanie karm z dużą ilością białka zwierzęcego | ACVIM wiąże kamienie z karmami zawierającymi ponad 10 g białka zwierzęcego na 100 kcal |
| Mniej wapnia i sodu | weterynaryjna karma na drogi moczowe w wersji mokrej | bez konkretnej wartości w źródłach |
Zasada umiarkowanego białka dotyczy całej diety, a nie tylko karmy podstawowej. Duża ilość mięsnych przysmaków, gryzaków z tkanek zwierzęcych czy resztek mięsa ze stołu zwiększa podaż białka zwierzęcego, przed którą przestrzega ACVIM.
Zakres dopuszczalnych zmian zależy od innych chorób psa, o czym przypomina Merck. Karmę dobiera lekarz, a jej rodzaj opisuje tekst o tym, czym jest dieta urinary przy szczawianach i innych kamieniach.
Przy nawrotach mimo diety lekarz może rozważyć leki, które alkalizują mocz albo zmniejszają wydalanie wapnia z moczem. ACVIM opisuje dla jednego z takich leków spadek stężenia wapnia w moczu psów o 55 procent.
Woda jako podstawa profilaktyki
ACVIM zaleca karmy o dużej wilgotności, czyli zawierające ponad 75 procent wody. Gdy pies je suchą karmę, alternatywą jest dolewanie do niej takiej ilości wody, która wyraźnie zwiększy ilość przyjmowanych płynów.
Przy szczawianach ACVIM zauważa, że picie więcej, niż potrzeba do osiągnięcia docelowego ciężaru moczu, teoretycznie daje jeszcze lepszą ochronę. Domowe sposoby opisuje tekst o tym, jakie są sposoby na zwiększenie ilości wypijanej wody.
Zmianę z karmy suchej na mokrą lub dolewanie wody wprowadza się stopniowo, obserwując, czy pies chętnie zjada posiłki. Efekt ocenia lekarz w badaniu moczu: jeśli ciężar właściwy pozostaje wysoki, ilość wody w diecie trzeba dalej zwiększać.
Suche karmy z dużą ilością sodu pobudzają pragnienie, ale według ACVIM ich efekt wydaje się krótkotrwały, rzędu 3-6 miesięcy. Dlatego nie powinny zastępować karmy mokrej, chyba że opiekun nie może jej stosować.
Różnice między postaciami karm leczniczych omawia tekst o tym, kiedy lepiej wypada mokra karma weterynaryjna w profilaktyce.
Kontrole i wczesne wykrywanie nawrotu
Merck nazywa nawroty szczawianów poważnym problemem, a ACVIM zaleca regularną kontrolę psów, które już miały takie kamienie. Celem jest wykrycie nowych kamieni, gdy są jeszcze małe.
U psów z dużym ryzykiem albo częstymi nawrotami Merck zaleca zdjęcia RTG co 3-6 miesięcy. Wcześnie wykryte, drobne kamienie można wtedy usunąć bez zabiegu chirurgicznego, przez wypłukanie z pęcherza.
ACVIM zauważa, że obserwacja zamiast natychmiastowego zabiegu oszczędza psu niepotrzebnych interwencji, co ma szczególne znaczenie przy kamieniach często nawracających. Warunkiem jest regularność kontroli i szybka reakcja na objawy.
Kiedy do weterynarza: natychmiast, gdy pies nie może oddać moczu lub oddaje go kroplami. Szybkiej wizyty wymaga też krew w moczu, parcie na mocz i częste oddawanie małych ilości moczu u psa, który miał już szczawiany.
