Czym różnią się EPA, DHA i ALA?
Pod hasłem „omega-3” kryją się kwasy o różnej długości łańcucha. ALA ma łańcuch krótki, EPA i DHA - długi. Ta różnica decyduje o przydatności przy chorobach skóry.
| Kwas | Długość łańcucha | Główne źródła | Znaczenie dla psa z chorą skórą |
|---|---|---|---|
| ALA | Krótki | Olej lniany, rzepakowy, sojowy, kukurydziany | Organizm przekształca go w EPA i DHA w ilościach za małych, by dało to korzystny efekt |
| EPA | Długi | Olej rybi, mączka rybna, olej z alg | Może wspierać psy z chorobami zapalnymi, w tym z alergiami skóry |
| DHA | Długi | Olej rybi, mączka rybna, olej z alg | Działa razem z EPA, również przy zapaleniu skóry |
Karmy komercyjne zawierają zwykle więcej ALA, głównie z siemienia lnianego lub oleju rzepakowego. Napis „źródło omega-3” na opakowaniu nie mówi więc, ile w karmie jest EPA i DHA.
Kwasy EPA i DHA nie są przy tym dodatkiem wyłącznie „na skórę”. University of Guelph wymienia ich zastosowanie także przy chorobie zwyrodnieniowej stawów i cukrzycy, a Tufts Cummings School opisuje możliwe korzyści przy chorobach stawów, serca i nerek.
Pies leczony z kilku powodów może więc dostawać je z różnych źródeł naraz.
Z tego powodu dieta przy świądzie i łupieżu często wykorzystuje karmy terapeutyczne, które według University of Guelph mają zwykle wyższą zawartość EPA i DHA niż standardowe produkty.
Jak omega-3 dla psa wpływa na skórę i świąd?
EPA i DHA mogą pomagać psom z chorobami zapalnymi, w tym z alergiami skóry i zapaleniem skóry. W atopowym zapaleniu skóry Merck Veterinary Manual traktuje je jako leczenie uzupełniające, a nie podstawowe.
Według tego podręcznika kilka badań wykazało, że niezbędne kwasy tłuszczowe zwiększają skuteczność równocześnie stosowanych leków i pozwalają zmniejszyć ich potrzebną dawkę. Dotyczy to m.in. glikokortykosteroidów i cyklosporyny. Decyzję o zmianie dawki leku zawsze podejmuje lekarz.
Efekt nie jest natychmiastowy. Na działanie kwasów tłuszczowych czeka się nawet do 2 miesięcy, dlatego nie nadają się do opanowania nagłego zaostrzenia świądu.
Nie udowodniono też, by któraś kombinacja, proporcja, dawka czy postać preparatu działała na skórę i świąd lepiej od innych. Wybór konkretnego produktu nie zmienia więc tego, że kwasy tłuszczowe pełnią rolę pomocniczą. Także proporcja omega-6 do omega-3 nie jest wyznacznikiem skuteczności preparatu.
Podręcznik odnosi te zastrzeżenia zarówno do świądu, jak i do jakości skóry i sierści. Poprawa okrywy jest więc możliwa, ale nie da się jej przewidzieć na podstawie samego składu suplementu.
Petfoodology, serwis Cummings School of Veterinary Medicine przy Tufts University, dodaje przestrogę: olej rybi nie jest środkiem na wszystko, a poważne choroby zwykle wymagają diagnostyki i leczenia.
Skąd pies może dostać EPA i DHA - z karmy czy z suplementu?
Wiele karm zawiera już pewną ilość kwasów omega-3, dlatego przed dodaniem suplementu lekarz ocenia, czy jest on potrzebny. Karmy terapeutyczne wspierające skórę, stawy, serce lub nerki mają zwykle więcej EPA i DHA niż karmy standardowe.
Gdy pies je zwykłą karmę z przewagą ALA, rozwiązaniem bywa preparat z EPA i DHA, np. olej rybi. Gdy je karmę dermatologiczną, dodatkowy olej może niepotrzebnie zwiększyć ilość tłuszczu w diecie.
Podobnie jest u psa, który je karmę terapeutyczną na stawy, serce lub nerki. Takie karmy również mają zwykle podwyższoną zawartość EPA i DHA, więc suplement dodany „na skórę” może dublować to, co pies już dostaje.
Osobną sytuacją jest dieta eliminacyjna. Każdy dodatek, także olej, wymaga wtedy zgody lekarza prowadzącego próbę, żeby nie zaburzyć jej wyniku.
Zdarza się też, że lekarz uznaje za wystarczającą samą zmianę karmy na terapeutyczną, bez osobnego preparatu. Taka decyzja upraszcza żywienie i ułatwia kontrolę łącznej ilości tłuszczu w diecie.
Od czego zależy ten wybór w praktyce, pokazuje porównanie oleju rybiego z karmą wzbogaconą w omega-3. Przy decyzji lekarzowi przydają się konkretne informacje:
- nazwa karmy i ilość podawana dziennie;
- wszystkie suplementy, przysmaki i gryzaki;
- przebyte choroby przewodu pokarmowego i trzustki;
- zaburzenia krzepnięcia krwi w historii psa;
- leki przyjmowane na stałe.
Jakie ryzyko niesie suplementacja kwasów omega-3?
Omega-3 to tłuszcz, więc nadmiar ma swoje konsekwencje. University of Guelph wymienia wśród możliwych działań niepożądanych objawy ze strony przewodu pokarmowego, przyrost masy ciała przy zbyt dużej podaży oraz utlenianie tłuszczów.
- Przewód pokarmowy - wymioty i biegunka.
- Masa ciała - nadmiar kalorii z tłuszczu sprzyja tyciu.
- Trzustka - przy każdej diecie bogatej w tłuszcz pojawia się obawa o zapalenie trzustki, choć nie powiązano go z terapeutycznym podawaniem oleju rybiego.
- Krzepnięcie - psy z zaburzeniami krzepnięcia mogą nie być dobrymi kandydatami do suplementacji.
- Utlenianie - utlenione tłuszcze tracą wartość, a proces ten może objawiać się niedoborem witaminy E.
- Zanieczyszczenia - oleje z ryb, np. z łososia czy dorsza, mogą zawierać śladowe ilości metali ciężkich.
Tufts Cummings School zaznacza, że zwierzęta z chorobami przewodu pokarmowego lub zaburzeniami krzepnięcia mogą nie nadawać się do podawania oleju rybiego. U psa po przebytym zapaleniu trzustki obowiązują ponadto zasady diety niskotłuszczowej po zapaleniu trzustki.
Kiedy do weterynarza: gdy po rozpoczęciu podawania oleju pies wymiotuje, ma biegunkę, traci apetyt lub boli go brzuch. Konsultacji przed suplementacją wymaga też każdy pies z przewlekłą chorobą przewodu pokarmowego, przebytym zapaleniem trzustki, zaburzeniami krzepnięcia albo przyjmujący leki na stałe.
Dlaczego ilości suplementu nie ustala się samodzielnie?
Właściwa ilość zależy od choroby, w której suplement ma pomóc. Tufts Cummings School zaleca konsultację z lekarzem weterynarii przed podaniem kwasów omega-3 czy jakiegokolwiek innego suplementu. To samo zalecenie powtarza University of Guelph.
Lekarz bierze pod uwagę ilość EPA i DHA w karmie i w preparacie łącznie. Liczy się też jakość produktu: producent powinien zapewniać kontrolę jakości i podawać pełny skład preparatu.
Kwasy tłuszczowe to tylko jeden z elementów diety wspierającej skórę. Przy niektórych chorobach skóry lekarz ocenia także podaż cynku i biotyny, a przy psie z nadwagą uwzględnia kalorie z oleju w planie odchudzania psa.
Rozsądne wprowadzenie suplementu przebiega zwykle w kilku krokach:
- Lekarz ocenia, ile EPA i DHA pies dostaje już z karmy.
- Ustala, czy suplement jest potrzebny, jaki i w jakiej ilości.
- Właściciel obserwuje apetyt, kał i masę ciała psa w pierwszych tygodniach.
- Efekt na skórze ocenia się po kilku tygodniach, bo działanie narasta nawet do 2 miesięcy.
Co czytać na etykiecie suplementu
Najważniejsza jest zawartość EPA i DHA w porcji. Ogólna ilość oleju albo „kwasów omega-3” niewiele mówi, bo może obejmować także ALA, który organizm słabo wykorzystuje.
Liczy się też pełna lista składników. University of Guelph zaleca producenta, który potrafi ją przedstawić, a Tufts Cummings School - markę z dobrą kontrolą jakości.
Kiedy omega-3 nie wystarczą?
Kwasy tłuszczowe nie usuwają przyczyny świądu. Przy pchłach, zakażeniu bakteryjnym czy alergii pokarmowej suplement może najwyżej wspierać leczenie, ale go nie zastępuje.
W atopii Merck Veterinary Manual wymienia jako czynniki zaostrzające pchły, alergeny pokarmowe i środowiskowe oraz zakażenia wtórne, w tym drożdżakowe zapalenie skóry, ropne zapalenie skóry i zapalenie ucha zewnętrznego. Ich kontrola należy do podstaw leczenia, a suplement pełni rolę pomocniczą.
Przy nagłym zaostrzeniu podręcznik zaleca przegląd ochrony przed pchłami, poszukanie źródła większej ekspozycji na alergeny oraz zakażeń skóry i uszu. Dodanie kolejnej porcji oleju nie jest odpowiedzią na takie zaostrzenie.
Jeśli po około 2 miesiącach regularnego podawania nie widać poprawy, dalsze postępowanie omawia się z lekarzem. Zwiększanie porcji na własną rękę podnosi głównie ryzyko działań niepożądanych.
W skrócie: przy chorobach skóry liczą się EPA i DHA, nie samo ALA. Działają pomocniczo, efekt pojawia się po tygodniach, a nadmiar tłuszczu może zaszkodzić. Przed suplementacją warto ustalić z lekarzem, ile tych kwasów pies dostaje już z karmy.
