Przyczyna pierwotna i zakażenie wtórne - skąd biorą się nawroty
Merck Veterinary Manual dzieli przyczyny zapalenia ucha zewnętrznego na pierwotne i wtórne. Pierwotne wywołują chorobę w zdrowym uchu. Wtórne, takie jak bakterie czy drożdżaki Malassezia, rozwijają się w uchu już zmienionym przez stan zapalny.
Do tego dochodzą czynniki predysponujące, obecne przed chorobą, np. kształt małżowiny czy wąski przewód słuchowy, oraz czynniki podtrzymujące, czyli zmiany powstałe w przewlekle chorym uchu. Należą do nich zwężenie i obrzęk przewodu oraz choroba ucha środkowego.
Wśród przyczyn wtórnych podręcznik wymienia, obok bakterii i drożdżaków, także reakcje na leki podawane do ucha oraz nadmierne czyszczenie. Sam stan zapalny, jeśli się przedłuża, wywołuje z kolei zmiany podtrzymujące chorobę.
Zakażenia wtórne często stają się przewlekłe lub nawracają, gdy przyczyna pierwotna pozostaje bez kontroli. Jedną z takich przyczyn jest alergia, w tym reakcja na pokarm.
Dlatego przy kolejnych nawrotach lekarz pyta o świąd w innych miejscach ciała, a rozmowa szybko schodzi na objawy alergii pokarmowej i atopii.
Po czym poznać zapalenie ucha zewnętrznego?
Właściciel zwykle zauważa jeden lub kilka z tych objawów:
- potrząsanie głową;
- drapanie ucha i okolicy;
- nieprzyjemny zapach z ucha;
- wydzielinę w przewodzie słuchowym;
- zaczerwienienie i obrzęk skóry;
- bolesność przy dotyku.
Zapalenie może dotyczyć jednego lub obu uszu. W badaniu lekarz ocenia też nadżerki, owrzodzenia i obrzęk przewodu słuchowego. Otoskop pozwala obejrzeć przewód w głębi i ocenić, czy nie doszło do uszkodzenia błony bębenkowej.
Kiedy do weterynarza: przy każdym zapaleniu ucha, także nawracającym. Lekarz musi ocenić, czy zmiany nie objęły ucha środkowego, i dobrać leczenie do rodzaju zakażenia. Pilnie trzeba zgłosić się z psem, który ma silny ból ucha, obrzęk przewodu lub ropną wydzielinę.
Zapalenie uszu u psa a alergia pokarmowa - kiedy winna jest dieta?
Zapalenie ucha zewnętrznego należy do częstych objawów alergii pokarmowej u psów, obok świądu i nawracających zakażeń skóry. Zmiany obejmują też małżowiny uszne, które razem z łapami i brzuchem należą do typowych miejsc świądu.
Alergia pokarmowa to jednak tylko jedna z wielu przyczyn pierwotnych. Merck Veterinary Manual wymienia ich kilka grup.
| Grupa przyczyn pierwotnych | Przykłady | Znaczenie diety |
|---|---|---|
| Alergie | Reakcja na pokarm, atopowe zapalenie skóry, alergia kontaktowa | Przy reakcji na pokarm podstawą jest dieta eliminacyjna |
| Pasożyty | Roztocza, w tym świerzbowiec uszny | Brak, potrzebne leczenie przeciwpasożytnicze |
| Ciała obce | Przedmioty i fragmenty, które dostały się do przewodu | Brak, potrzebne usunięcie |
| Choroby hormonalne | Niedoczynność tarczycy, nadczynność kory nadnerczy | Leczenie choroby podstawowej |
| Zaburzenia nabłonka | Zapalenie gruczołów łojowych, dermatoza reagująca na cynk | Przy dermatozie reagującej na cynk ważna jest podaż cynku |
| Inne | Choroby autoimmunologiczne, zaburzenia gruczołów, zakażenia grzybicze (Aspergillus) i wirusowe (nosówka) | Brak bezpośredniego związku |
Wskazówką jest kontekst. Jeśli zapalenia uszu wracają przez cały rok, a pies drapie też łapy i brzuch, lekarz bierze pod uwagę alergię pokarmową. Objawy alergii pokarmowej zwykle nie zależą od pory roku, natomiast atopia może mieć przebieg sezonowy albo całoroczny, zależnie od alergenu.
U niewielkiej części psów z atopią długotrwałe lub nawracające zapalenia uszu są jedynym objawem choroby. Brak świądu skóry nie wyklucza więc tła alergicznego.
Obie choroby mogą też występować razem. Alergii pokarmowej często towarzyszą inne nadwrażliwości, np. atopia lub alergia na pchły. Objawy mogą wtedy utrzymywać się przez cały rok, a w określonych porach roku dodatkowo się nasilać.
Jak wygląda dieta eliminacyjna przy chorych uszach?
Zasady są takie same jak przy innych objawach alergii pokarmowej: jedna karma z nowym lub hydrolizowanym białkiem, bez żadnych dodatków. Merck Veterinary Manual podaje, że do wychwycenia 95 procent psów z alergią może być potrzebne nawet 10 tygodni.
W wersji podręcznika dla właścicieli mowa o próbie trwającej do 3 miesięcy. Testy z krwi i skóry nie zastępują tej próby, bo w alergii pokarmowej nie dają wiarygodnych wyników.
Leczenie ucha nie czeka na koniec diety. Zakażenie wtórne leczy się od razu, a lekarz może też zalecić leki przeciwświądowe.
Jeśli uszy poprawiają się tylko częściowo, obok alergii pokarmowej może działać druga przyczyna, np. atopia. Dieta zostaje wtedy jednym z elementów leczenia, a lekarz uzupełnia postępowanie o kontrolę pozostałych czynników.
Gdy uszy i skóra wyraźnie się poprawią, następuje prowokacja, czyli powrót do poprzedniego jedzenia.
Nawrót objawów, który może pojawić się dopiero po 10-14 dniach, potwierdza udział pokarmu. Wtedy karma bez szkodliwego składnika staje się dietą długoterminową, a przy jej planowaniu przydaje się wiedza o czasie stosowania karmy weterynaryjnej i kontrolach u lekarza.
W czasie próby wykluczone są także smakowe leki i suplementy. Smakowe tabletki przeciwpasożytnicze zwykle zawierają białko wołowe, wieprzowe lub sojowe, nawet jeśli nie wynika to z etykiety.
Pielęgnacja uszu w czasie próby żywieniowej
Dieta usuwa przyczynę pierwotną tylko wtedy, gdy jest nią pokarm. Czynniki predysponujące działają niezależnie od karmy. Merck Veterinary Manual wymienia wśród nich nadmiar wilgoci z otoczenia lub po pływaniu oraz budowę ucha, np. zwisające małżowiny i wąskie przewody słuchowe.
Na liście przyczyn wtórnych znajduje się też nadmierne czyszczenie uszu. Częstotliwość i sposób czyszczenia oraz rodzaj płynu ustala lekarz na podstawie badania przewodu i stanu błony bębenkowej.
Przy wieloletnich nawrotach w uchu mogą powstać zmiany utrwalone, np. zwężenie przewodu, zmiany gruczołów czy zwapnienie tkanek wokół chrząstki. Utrudniają one leczenie niezależnie od tego, czy przyczyną była dieta.
Na wizytę kontrolną warto przygotować krótkie notatki: kiedy pies potrząsał głową lub drapał uszy, czy pojawiała się wydzielina, czy zdarzyły się odstępstwa od diety. Pozwala to ocenić, czy nawroty słabną wraz z trwaniem próby.
W skrócie: alergia pokarmowa jest jedną z przyczyn pierwotnych zapalenia ucha zewnętrznego. Bez jej kontroli zakażenia wracają mimo leczenia. Udział diety potwierdza próba eliminacyjna z prowokacją, prowadzona równolegle z leczeniem ucha.
