Co nadmiar fosforu robi z organizmem psa
Podręcznik Merck opisuje mechanizm krok po kroku. Przy postępującej chorobie nerek nadmiar fosforanów we krwi obniża stężenie wapnia. Niższy wapń pobudza przytarczyce do wydzielania większej ilości parathormonu, który uwalnia wapń z kości.
Nerki wytwarzają też aktywną postać witaminy D, potrzebną do gospodarki wapniowej. Gdy chorują, ten element również zawodzi. Skutkiem bywa wtórna nadczynność przytarczyc pochodzenia nerkowego.
Kości szczęk mogą mięknąć i stawać się giętkie, zęby się chwieją i wypadają, a złamania mogą się zdarzać po niewielkim urazie. Ograniczenie fosforu jest więc ważnym elementem tego, jak przebiega przewlekła choroba nerek u psa na kolejnych etapach.
Merck wymienia kilka sposobów postępowania przy takich zaburzeniach: zmianę diety, środki wiążące fosforany i, w części przypadków, aktywną postać witaminy D. Dostępne są karmy weterynaryjne z ograniczoną zawartością fosforu, a równolegle leczy się samą chorobę nerek.
Jakie stężenie fosforu we krwi jest celem leczenia?
Według IRIS stałe ograniczanie fosforanów w diecie, tak by ich stężenie we krwi mieściło się w określonym zakresie, jest korzystne dla psów z przewlekłą chorobą nerek. W późniejszych etapach IRIS przyjmuje wyższe, bardziej realne progi.
| Sytuacja | Cel według IRIS (fosforany w osoczu) |
|---|---|
| Ogólny cel przy przewlekłej chorobie nerek | poniżej 1,5 mmol/l (4,6 mg/dl), ale nie mniej niż 0,9 mmol/l (2,7 mg/dl) |
| 3. etap - realny cel po leczeniu | poniżej 1,6 mmol/l (5,0 mg/dl) |
| 4. etap - realny cel po leczeniu | poniżej 1,9 mmol/l (6,0 mg/dl) |
Dolna granica pokazuje, że celem nie jest usunięcie fosforu z diety, tylko utrzymanie go w bezpiecznym zakresie. Dlatego karmy nerkowe ograniczają fosfor, ale go nie eliminują.
W 2. etapie obowiązuje cel ogólny. IRIS zaleca w nim dołączenie środków wiążących, gdy po ograniczeniu fosforu w diecie stężenie fosforanów nadal przekracza 1,5 mmol/l. W 3. etapie próg ten wynosi 1,6 mmol/l, a w 4. etapie 1,9 mmol/l.
Lekarz ocenia fosfor razem z wapniem. Leczenie ma obniżyć stężenie fosforanów, ale nie może przy tym doprowadzić do nadmiaru wapnia we krwi, przed którym przestrzega IRIS.
Wynik odczytuje się zawsze z uwzględnieniem jednostek. Część laboratoriów podaje fosfor w mmol/l, część w mg/dl, a wartości w tabeli uwzględniają oba zapisy.
Skąd fosfor trafia do miski psa
Najwięcej fosforu i białka zawierają produkty pochodzenia zwierzęcego. Tufts Petfoodology wymienia jako niewskazane dla psa z chorobą nerek:
- większość rodzajów mięsa,
- suszone mięsne przysmaki,
- gryzaki z suszonych tkanek wołowych,
- skóry do gryzienia i uszy wieprzowe,
- poroża i prawdziwe kości.
Dla przysmaków Tufts podaje konkretne progi: poniżej 150 mg fosforu i poniżej 100 mg sodu na 100 kcal przysmaku. Łącznie przysmaki nie powinny dostarczać więcej niż 10 procent dziennego zapotrzebowania kalorycznego psa.
Tufts proponuje zamiast tego owoce i warzywa o niskiej zawartości fosforu, takie jak:
- arbuz, jabłko, banan i borówki,
- fasolka szparagowa, cukinia i brokuł,
- marchewka, także w postaci małych marchewek.
Z listy przysmaków wyklucza się produkty toksyczne dla psa: czekoladę, winogrona, rodzynki, awokado, czosnek i cebulę. Słodkie dodatki, jak miód, mogą pobudzić apetyt, ale ich kalorie wlicza się do dziennego limitu przysmaków.
Przeliczenie na 100 kcal pozwala porównywać produkty o różnej zawartości wody, na przykład suche ciastka i mokre kawałki. Bezpieczne przekąski z tej grupy opisuje tekst o tym, jakie są przysmaki dozwolone przy karmie weterynaryjnej.
Część producentów diet weterynaryjnych oferuje też przysmaki przeznaczone dla psów z chorobą nerek. Tufts zaleca, by konkretne produkty i dokładne limity fosforu, sodu i białka uzgodnić z lekarzem, bo oferta się zmienia, a potrzeby psów są różne.
Fosfor na etykiecie
Zawartość fosforu w karmach i przysmakach często nie jest podana na opakowaniu. Tufts radzi wtedy zwrócić się z pytaniem bezpośrednio do producenta. Inne elementy opisu składu objaśnia tekst o tym, jak odczytać skład na etykiecie karmy weterynaryjnej.
Nowe przysmaki wprowadza się dopiero wtedy, gdy pies w pełni przeszedł na karmę nerkową. Ułatwia to ocenę, czy ewentualne problemy wynikają z diety, czy z dodatków.
Gdy sama dieta nie obniża fosforu
IRIS zaleca wprowadzanie działań po kolei. Najpierw ogranicza się fosfor w karmie. Jeśli mimo to jego stężenie we krwi pozostaje za wysokie, lekarz dołącza środki wiążące fosforany w przewodzie pokarmowym.
Według IRIS takie preparaty miesza się z karmą przy każdym posiłku. Ilość dobiera lekarz do zawartości fosforu w karmie i do etapu choroby, dlatego środki wiążące nie zastępują diety, tylko ją uzupełniają.
W trakcie stosowania środków wiążących IRIS zaleca kontrolę wapnia i fosforu we krwi co 4-6 tygodni do czasu stabilizacji, a później co 12 tygodni. Należy unikać nadmiaru wapnia we krwi.
Środki wiążące różnią się składem: zawierają między innymi związki glinu, wapnia, lantanu lub żelaza. IRIS opisuje u niewielkiej liczby psów w 4. etapie zatrucie glinem, z osłabieniem mięśni i objawami neurologicznymi. W razie podejrzenia lekarz bada stężenie glinu i zmienia preparat.
IRIS dopuszcza w części przypadków łączenie preparatów z glinem i z wapniem. Zawsze odbywa się to pod kontrolą badań, tak by obniżając fosfor nie doprowadzić do nadmiaru wapnia we krwi.
Kiedy do weterynarza: gdy pies przyjmujący środek wiążący fosfor słabnie, ma osłabione mięśnie albo zmienia się jego zachowanie. IRIS opisuje takie objawy przy zatruciu glinem z preparatów zawierających ten pierwiastek.
W skrócie: fosfor ogranicza się, ale nie eliminuje. Pierwszym krokiem jest karma nerkowa, drugim środki wiążące podawane z posiłkiem. Przysmaki powinny mieć poniżej 150 mg fosforu na 100 kcal i stanowić najwyżej 10 procent kalorii.
